Τα κουρασμένα μάτια

Η λανθάνουσα εικόνα του εαυτού

2011-11-29T23:56:00.002+02:00

[σ.σ. : Το κείμενο που ακολουθεί συνοδεύει την δημοσίευση της σειράς φωτογραφιών του Μάνου Χρυσοβέργη με τίτλο Bodies στο τρέχον τεύχος (Φθινόπωρο 2011) του περιοδικού Eyemazing.]

Κανείς ενίοτε χρειάζεται μιαν έξωθεν μαρτυρία· μιαν ακόμη ματιά παρεχόμενη χάρη στη μεσολάβηση αυτού, με τη συνδρομή του, διαμέσου κάποιου άλλου. Επιχειρώντας να συμβάλλω με μιαν επιπλέον θεώρηση προστιθέμενη πλάι στο βλέμμα καθεαυτό του δημιουργού, θα ξεκινήσω ο ίδιος υποβοηθούμενος από τη θέα που μου προσφέρεται από τη φιλική επισήμανση, νομίζω οξυδερκή, ενός τρίτου παρατηρητή. Λοιπόν, ναι, καθώς ο θεατής έρχεται ενώπιον της σειράς φωτογραφιών του Μάνου Χρυσοβέργη που εδώ παρουσιάζεται, μόνο σπάνια θα τύχει το βλέμμα του να διασταυρωθεί με αυτό των μοντέλων. Δίνεται η εντύπωση ότι μια τέτοια συνάντηση ξορκίζεται, συστηματικά, εντέχνως, σκόπιμα αποφεύγεται· είναι σαν να επρόκειτο γι’ αυτό το βλέμμα της Μέδουσας. Μοιάζει ο φωτογράφος να λαμβάνει κάθε μέριμνα, όλες τις δυνατές προφυλάξεις, ούτως ώστε να μη γίνει αντιληπτός από πρόσωπα που πρέπει να μείνουν ανύποπτα, να αγνοούν την παρουσία του. Παρατηρεί, θέλοντας ο ίδιος να περάσει απαρατήρητος, αθέατος, όπως αν παρεισέφρεε, κινούμενος λαθραία εισερχόταν στα άδυτα, ανοιγόταν μπροστά του μια απαγορευμένη θέα. Τα περιγράμματα των φιγούρων ενίοτε μόλις και μετά βίας διαγραφόμενα, σώματα που αναδύονται μέσα από το μισοσκόταδο μιας συντιθέμενης ατμόσφαιρας αρκούντως υποβλητικής, σαν να επρόκειτο για τη σκηνή που εκτυλίσσεται στο εσωτερικό της γονεϊκής κρεβατοκάμαρας και της οποίας ένα φιλοπερίεργο παιδί γίνεται μάρτυρας, άπληστα κρυφοκοιτώντας, μένοντας απ’ όσα αντικρίζει παγωμένο, εμβρόντητο. Μια τέτοια διήγηση, τόσο κοινή, στερεοτυπική για την ψυχανάλυση, αποδεικνύεται συχνά πως αποτελεί αποκύημα της φαντασίας. Είτε τα όσα εξιστορούνται απηχούν την πραγματικότητα είτε και όχι, το τραυματικό περιστατικό, έστω και αν είναι ως συμβάν πραγματικό, δεν παύει να είναι φαντασιακό ως τραύμα.

Αναμφίβολα είναι η φαντασία που έχει εδώ αναλάβει τα ηνία. Ο τίτλος αυτής της συλλογής εικόνων είναι ίσως παραπλανητικός στην φαινομενική ακριβολογική απλότητα του: Bodies. Ωστόσο, όχι, δεν μιλάμε επ’ ουδενί για τέτοια σώματα “ουδέτερα”, αυτά εμψυχώνονται από τη διάθεση του φωτογράφου να δει να ανασυστήνεται μια παράσταση η οποία τον κατατρύχει, να λάβει σάρκα και οστά· υπακούοντας σε μια ακαταμάχητη ώθηση μοιάζει να επαναλαμβάνει με τα αλλεπάλληλα κλικ της μηχανής ένα εντυπωμένο βίωμα. Τα σώματα ουδέποτε στ’ αλήθεια παρουσιάζονται γυμνά, η απεικόνιση καθόλου δεν υπαγορεύεται από οποιαδήποτε βλέψη για μια σύλληψη ρεαλιστική· είναι από αυτήν περιβεβλημένα, η «λήψη» είναι μια δημιουργική ανάληψη, ο Μάνος Χρυσοβέργης «απαθανατίζοντας», αναβιώνει, αναπαράγει μιαν αδιάλειπτα παρούσα εμμονή. Και εμφανίζεται εδώ να την καθυποτάσσει, να την τιθασεύει· είναι τώρα τα “αντικείμενα” του που τίθενται στη διάθεση του, είναι εκείνα πια που, αντί να τον καθηλώνουν, απολιθώνονται στο εξεταστικό βλέμμα του, το οποίο εισδύει με αυτό οπλισμένο, διερχόμενο από το σκόπευτρο της κάμερας, χάρη στο είδωλο που σχηματίζεται, αιχμαλωτίζεται από το φακό, πίσω από τον οποίο είναι ο ίδιος οχυρωμένος, όπως αν τελούσε υπό την κάλυψη της αστραφτερής ασπίδας της Θεάς Αθηνάς.

Παρότι «ανοιχτό», μη όντας η «καταγραφή» στιγμιότυπων, περισσότερο η προβολή εικόνων στην οποία το κοινό καλείται να μετάσχει, το έργο δεν θέτει στο επίκεντρο το βλέμμα του θεατή, δεν προάγει, ανάγοντας την σε αυτοσκοπό, απλά ως προς αυτήν υπερθεματίζοντας, τη θεοποίηση του τελευταίου. Ουδόλως παραιτούμενος της μορφοποιητικής δραστηριότητας του, ο δημιουργός πλάθει εικόνες που, όπως το σώμα το οποίο σε μια εξ αυτών μοιάζει, γεννώντας μιαν οφθαλμαπάτη, τελετουργικά αποκεφαλισμένο, θα μπορούσαν να ιδωθούν ως μια αγωνιώδης προσπάθεια για μια σε συμβολικό επίπεδο, αναπαραστατική αντιστάθμιση ενός κάποιου πλήγματος που θα μπορούσε κανείς να εικάσει πως έχει υποστεί. Είναι σαν να απομακρύνει μιαν όψη που γίνεται αφόρητη όταν, με την κατάλληλη χρήση, την αξιοποίηση του φωτογραφικού πλαισίου, σε μιαν άλλη από τις φωτογραφίες αποκόπτει από το εικονιζόμενο πρόσωπο ένα βλέμμα που, κανείς φαντάζεται η ενατένιση του κατάματα, θα ‘ταν εξόχως οδυνηρή, ικανή να μεταμορφώνει σε στήλη άλατος.

Αυτά τα ακρωτηριασμένα σώματα δεν είναι τα σπασμένα αγάλματα που ανασύρονται σε μια αρχαιολογική ανασκαφή. Αντιπαραβαλλόμενο στον ισχυρισμό, ας πούμε, της Sherrie Levine, η οποία «οικοιοποιούμενη» τις φωτογραφίες του Edward Weston, θα διατράνωνε την ακλόνητη πεποίθηση της ότι είναι η πρωτοτυπία ανεπίτευκτη, η αυθεντικότητα ανύπαρκτη, το έργο του Μάνου Χρυσοβέργη, παρότι μπορεί, αναντίρρητα, σε αυτό κανείς να αναζητήσει και να εντοπίσει ποικίλες ασκούμενες επιρροές, ενδεχομένως πληθώρα τέτοιων, δεν αποτελεί ένα άθροισμα αναφορών, ένα σύνολο «σημείων». Αλλά αυτά τα τσακισμένα σώματα είναι τα ευρήματα που έρχονται στο φώς, αποτελώντας μαρτυρία της, ξετυλίγοντας την αφήγηση μιας προϊστορίας καθ’ όλα προσωπικής. Τέτοιαν αφήγηση ελλειπτική, συναποτελώντας μια χαρτογράφηση ατελή, κερματισμένη. Έρχονται στο φώς. Καλύτερα, στο ημίφως, οι μορφές εκτίθενται σε τέτοιο αμυδρό, έτσι υποδηλώνουν πως το παρελθόν που εκπροσωπούν –σκιαγραφούν, με φωτοσκιάσεις ιδιαίτερα έντονες–, όντας τέτοιο απωθημένο, καταχωνιασμένο, περιβαλλόμενο από μια ατμόσφαιρα ζοφερή, απέχει παρασάγγας του να έχει διαυγαστεί. Και, επομένως, μένει να στοιχειώνει, εξ ου οι φιγούρες πότε πότε φέρνουν στο νου φαντάσματα, να συντηρείται σαν ταριχευμένο πτώμα – ο τίτλος της συλλογής, προτιμημένος εξ αρχής να ‘ναι στα αγγλικά, έχοντας έτσι διττή σημασία, θα μπορούσε επίσης να αναφέρεται σε σορούς παραμένουσες άταφες, ελλείψει της διενέργειας του απαιτούμενου πένθους.

Δεν θα συναντήσουμε εδώ την αναζήτηση του κάλους, αυτού του αρχαιοελληνικού, το οποίο τα αγάλματα της κλασσικής αρχαιότητας πρεσβεύουν, ή άλλου. Ο Μάνος Χρυσοβέργης μπορεί να ειπωθεί ότι αναζητεί την πληρότητα διαμέσου της έλλειψης, αποβλέπει στην ολοκλήρωση διαμέσου της καταφυγής σε αυτήν, της ανάδειξης, του υπερτονισμού της ατέλειας· η παράθεση, η επιχειρούμενη συγκρότηση μιας ενότητας μέσω της σύστασης μιας διαλεγόμενης αλληλουχίας εικόνων ατελών, ίσως υποκρύπτει την ασυναίσθητη επιδίωξη της αποκατάστασης, της ψευδαισθησιακής συντήρησης, δια μέσου αυτού που εκ πρώτης φαίνεται να συνιστά ομολογία, παραδοχή του ανεπίτευκτου αυτής, συμφιλίωση με τη ματαίωσης της, μιας πρωταρχικής ενότητας, μιας αρμονίας, μιας πληρότητας βιαίως, αμετάκλητα, ανεπίστρεπτα διαψευσμένης.

Ο κόκκος στις εικόνες, οι εξόχως έντονες, σκληρές, “εξπρεσιονιστικές” τονικές αντιθέσεις, μια κάποια παρουσιαζόμενη εδώ κι εκεί απουσία διαύγειας, οι μορφές που δείχνουν φευγαλέες, είναι σαν να εκπροσωπούν, να αποτελούν μεταφορά, να σχολιάζουν τα ασαφή, συγκεχυμένα περιγράμματα, η ρευστότητα των φιγούρων αυτήν τη διάχυτη σύγχρονη ρευστοποίηση τον ταυτοτήτων –ταυτοτήτων παντός είδους, ταυτότητα των φύλων, αν το θέλετε, μεταξύ άλλων, είναι συχνά ασαφές αν τα σώματα στις φωτογραφίες ανήκουν σε άνδρες ή γυναίκες–, την υφιστάμενη απορρύθμιση του υποκειμένου· την προελαύνουσα του αποσταθεροποίηση, το σταδιακό σβήσιμο, το θόλωμα, την διαφαινόμενη τελειωτική εξαφάνιση, την επερχόμενη εξαΰλωση του εαυτού. Επειδή, σε πείσμα του σύγχρονου ναρκισσισμού, δεν αρκεί η ηδυπαθής, περιπαθής ενατένιση ενός ακκιζόμενου ειδώλου, η παράδοση στην αυτογοητεία εγκυμονεί τον κίνδυνο της οριστικής απορρόφησης στην κατοπτρική επιφάνεια των υδάτων, της αυτοεξαφάνισης. Παρίσταται η επιτακτική ανάγκη για την μεσολάβηση του βλέμματος του άλλου, το καθρέφτισμα σε αυτό του εαυτού, ενός βλέμματος που εδώ ακινητοποιεί, πετρώνει, αλλά με τρόπο ευεργετικό, προκειμένου να εξασφαλισθεί η στερεοποίηση μιας εικόνας ειδάλλως εφήμερης, ευάλωτης, καταδικασμένης να αφανισθεί –όπως περίπου η λανθάνουσα εικόνα διασώζεται στο σκοτεινό θάλαμο χάρη στα φωτογραφικά υγρά, το διάλειμμα της στερέωσης. Ο άλλος αποκαλύπτει μια ακριβοθώρητη θέα, διαφορετικά απροσπέλαστη, γινόμενος παράθυρο στο χάος που είναι ο εαυτός. Στο αριστερό φύλλο του παραθύρου όπως κοιτάμε, σε μια από της εικόνες διαγράφεται μια λεπτομέρεια. Το είδωλο του φωτογράφου περιγράφεται, αυτός αντανακλάται χάρη σε ένα παιχνίδι τους φωτός και τον βλέπουμε να κρύβεται, σκυμμένος, προφυλαγμένος από την κάμερα του. Με μια κάποια δόση αυθαιρεσίας, και ας μας συγχωρεθεί, συμπεραίνουμε πως ένα διακριτικό αυτοπορτρέτο ήταν αυτό στο οποίο εξ αρχής απέβλεπε.

Το βάρος της επιτυχίας

2011-10-31T00:03:00.012+02:00

Και στο σπίτι ποιος κρατάει το τηλεκοντρόλ;

H Amy Winehouse ανήλθεαλματωδώς, κατέφθασε έξαφνα στο προσκήνιο, κέρδισε φήμη ως φαινόμενο της υπέρβαρηςμουσικής βιομηχανίας, μα, αδυνατώντας να ανταποκριθεί στις προσδοκίες –ή, ανπροτιμάτε, για την περίπτωση μας, θα δούμε, είναι μάλλον το ίδιο, υπακούονταςακριβώς σε αυτές–, στη συνέχεια, κατά την καταστροφική πτώση της και ως τοθάνατο, απασχόλησε την «κοινή γνώμη» κυρίως με αυτούς τους «δαίμονες» της. Οπατέρας της δεν έπαυε να δηλώνει θορυβημένος από τον έκλυτο βίο της, δενφειδόταν λεπτομερειών, τουναντίον αρεσκόταν να περιγράφει λεπτομερώς, γλαφυρά,δίχως ωραιοποιήσεις, χωρίς περιστροφές, όπως λένε «καθαρά και ξάστερα», τιςκαταχρήσεις της –να μιλά «ανοιχτά και συνειδητά» γι’ αυτό το «ακανθώδες θέμα»–,εμφανιζόμενος στα Μέσα παραπάνω από πρόθυμος να μοιραστεί δημόσια την ανησυχίατου για τις επιπτώσεις τους στην κλονισμένη υγεία της μονάκριβης του κόρης·επισείοντας τον κίνδυνο, προειδοποιώντας ότι θα μπορούσαν να αποβούν μοιραίεςγια τη ζωή της.

Οπατέρας-προφήτης μιας αναπόδραστης μοίρας, τέτοιας τραγικής, μάντης κακών· ο θάνατος, το αναπόδραστο πεπρωμένο, έχονταςτον ίδιο ως πρόπλασμα, μοντέλο, διαδοχικές ενσαρκώσεις της φιγούρας τουπατέρα-τιμωρού. Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου. Αν η θυγατέρα Winehouse εγκαταλείπειτην προσπάθεια, ενώ παραιτείται παράλληλα, βέβαια, από τη ζωή, να γοητεύσει τοκοινό της, τους πολυπληθείς θαυμαστές της, όλο ακαταδεξία, διατυμπανίζοντας πωςδεν της καίγεται καρφί για την επικείμενη αποκαθήλωση, τη δυσμενή που θα τηςεπιφυλάξουν κρίση, συμβαίνει τούτο,μπορούμε να υποθέσουμε, επειδή της έχει παιδιόθεν επανειλημμένα σταλεί τομήνυμα, της έχει γίνει σαφές ότι, προκειμένου να προσελκύσει το ενδιαφέρον, θααναγκαστεί σε αυτήν να καταφύγει, θα εξωθηθεί σε ενός είδους “αυταπάρνηση”, στημέχρι τελικής πτώσεως αυτοκαταστροφή. Επειδή, γίνεται αρκετά ξεκάθαρο, οιεκκλήσεις οι απευθυνόμενες, άλλωστε διόλου πειστικές, της παγερά, επαγγελματικάεκφραζόμενης, προς μαζική κατανάλωση, προσφερόμενης βορά στο σκανδαλοθηρικότύπο πατρικής αγωνίας, υποκρύπτουν μια μύχια, ασυνείδητη επιθυμία, απηχούνδιαχρονικές αμφίσημες νουθεσίες, διπλά μηνύματα που υποκρύπτουν προτροπές. «Αλλάοι γιατροί της έχουν πει αν ξαναρχίσει να καπνίζει ναρκωτικά, αυτό δεν θακαταστρέψει απλά τη φωνή της, θα τη σκοτώσει». «Αν δεν μπορεί πια νατραγουδήσει μου κάνει χάρη να πεθάνει» , θα μπορούσε εναλλακτικά, να λέει, αφήνονταςμας άφωνους, αποστομώνοντας μας, ο πατέρας της Amy, η οποία είχε, βέβαια, χάσει τημιλιά της ήδη εδώ και καιρό.

Την αγαπούν περισσότεροτην Amy όταν μιλούν για εκείνη ερήμην της, εν τη απουσία της, όπωςμιλάει κανείς, για να τον ακούν, στους πεθαμένους – όπως τώρα δα μιλάει σταΜέσα ο πατέρας της, απευθυνόμενος, ισχυρίζεται, σε αυτά σε μια ύστατηπροσπάθεια, ως το μόνο δίαυλο για να εισακουστεί, να της προωθήσει τομήνυμα, πράγμα που μας επιτρέπει ναδιαβάσουμε τις δηλώσεις του ως ένδειξη ότι, αν επιδιώκει εν προκειμένω να μαςπείσει ότι τα λέει σταράτα, θα το έχει κατά κόρον στο παρελθόν κάνει, πωςανέκαθεν θα συνήθιζε να τα λέει, κατά το κοινώς λεγόμενο, «στη νύφη για να τ’ακούει η πεθερά», στην κόρη αλλά με αποδέκτη τη μητέρα ή αντίστροφα, πλαγίως μαστοχευμένα, υπολογισμένα, ανήξερα τάχα. Της Amy της έχει εμφυσηθεί, δοθεί νακαταλάβει, είναι πια παραπάνω από σαφές· ότι τη θέλουν νεκρή. «Έχω ήδη συμφιλιωθεί με την ιδέα του θανάτουτης», δήλωνε η μητέρα της, Janis, τρία χρόνια προτού αυτός να επέλθει. Και,πράγματι, μπορούμε να είμαστε περίπου βέβαιοι – ότι θα είχε ήδη τότε υπογραφεί η σύμβαση,συνθηκολόγηση· αυτό θα πρέπει να συνέβη από τα γεννοφάσκια ήδη. «Έχω,συνεχίζει, ατσαλωθεί για να τη ρωτήσω σε ποιο χώμα θέλει να ταφεί». Όμωςελάχιστη σημασία αυτό έχει – δηλαδή, αςμη μας νοιάζει, το τι θέλει η Amy· αφού το είχε θελήσει ήδηπρο πολλού εκείνη, η Janis.

Τογονικό ενδιαφέρον, επίσης υποκριτικό, συγκλίνει με αυτό έως ότου απολύτως νασυμπίπτει, να ταυτίζεται με τούτο το ανθρωποφαγικό των φιλόξενων tabloids· έτσι που ηδημοσιογραφία της κλειδαρότρυπας να έρθει και να εφαρμόσει, να επικαθήσει ίσως πάνωσε κάποια αλλοτινή αποτρόπαιη υποκλεμμένη άποψη της γονικής κρεβατοκάμαρας,συμπληρώνοντας, αναβιώνοντας την, το τραύμα της. Η αποκαλυπτόμενη αλήθεια. Ηκανιβαλική ηδονοβλεψία του κοινού που καθαιρεί, κατακρημνίζει, δεν ανέχεται πιατα ινδάλματα, ούτε καν τους αστέρες της μαζικής κουλτούρας, αυτά τα ποπ είδωλα,μιαν εκπρόσωπο αυτής της μουσικής της ελαφριάς, απαιτώντας αδηφάγα, άπληστα ναβγουν όλα στο φως, οι μέχρι πρότινος αθέατες πτυχές της ιδιωτικής ζωής των celebrities, επιδεικνύειιδιαίτερη, τέτοια αναμφίβολα αξιοπρόσεκτη προτίμηση στη δυστυχία, διψώντας γιατην αλήθεια, την αποκάλυψη της πραγματικής εικόνας της ζωής πίσω από τοιλουστρασιόν χάρτινο περιτύλιγμα του πασπαλισμένου με θεαματική χρυσόσκονηγκλάμουρ. Αν αυτή η αληθινή, καθημερινή ζωή αυθορμήτως, αυτόματα εικονίζεται,νοείται ως ένα και το αυτό με την απόλυτη μιζέρια είναι, βέβαια, επειδή τέτοια,μίζερη, είναι η πραγματική ζωή των θεατών αν αφαιρεθεί η επικάλυψη του lifestyle. Η βίαιη εκθρόνισητων αστέρων, πάντοτε διαττόντων, ολοκληρώνει τον ποθούμενο “εκδημοκρατισμό”, τηδιακαώς από το σύγχρονο ναρκισσευόμενο άτομο, το οποίο δεν ανέχεται κανένας ναπερνιέται από το ίδιο ανώτερος, ούτε καιοι VIPs, επιζητούμενηεξίσωση του με τους πτυόμενους και λοιδορούμενους έκπτωτους[1].

Εν τούτοις είναι η εικόνα για μια ακόμη φοράπλασματική, καθότι η δυστυχία της Winehouse υπήρξε απείρως μεγαλύτερη από αυτήν τη θεαματική τηςαντανάκλαση. Ζόφος· ένας τέτοιος αναγόμενος σε publicity stunt από το Mitch Winehouse, άσημο μουσικό τηςτζαζ που “προβληματίζεται” για την κόρη του και την “ανάρμοστη” συμπεριφορά τηςτόσο όσο χρειάζεται για να επωφεληθεί από τη δημοφιλία της, αν μπορεί νακαλεσθεί τέτοια, και να καρπωθεί την απόδοση της επένδυσης, ώστε ναπραγματοποιήσει τη δική του φιλοδοξία –αυτήν την προβεβλημένη στο παιδί που τηνεπωμίζεται ως δυσβάστακτο βάρος–, αντλώντας ώθηση για την προσωπική τουκαριέρα. Εξαργυρώνοντας, διαπνεόμενος ο ίδιος από υστεροβουλία δεν παραλείπει,προκειμένου να αποτινάξει φαντασιακά το στίγμα, να μεταβιβάσει, να εξώσει, ναπροβάλλει ότι θα τον κολάκευε ελάχιστα, να αναπτύσσει σε κάθε ευκαιρία τησχετική φιλολογία, να κατακεραυνώνει επιτήδειους, παράσιτα που, όπωςκαταγγέλλει, περιστοιχίζουν την κόρη του, όντας μια συναναστροφή ολέθρια,ασκώντας της καταστροφική επιρροή. Προσκολλάται σε αυτήν· την θέτει υπό την αυστηρήεποπτεία του, για ένα διάστημααποφασίζει, για να την ελέγχει, να συγκατοικούν[2].Δεν την αφήνει από τα μάτια του, ενώ όταν εκείνη τον κοιτούσε ένιωθε να τονκοιτάει ο νεκρός πατέρας του, εξομολογείται με μάτια δακρυσμένα[3], η Amy, θυμίζοντας, ομοιάζοντας απλά, όσο γι’ αυτό, αποζητά να μηνπαίρνουν τα μάτια από πάνω της, ώστε να μπορεί να προσποιείται πως αψηφά την κριτική, τα επιτιμητικά τους βλέμματα πουτη συνθλίβουν, τη σκοτώνουν, της είναι εξαιρετικά επώδυνα· κάνει την αδιάφορη,παριστάνει το άγαλμα, κάνουν τα βλέμματα να μετατραπεί σε στήλη άλατος, ναγίνει πέτρα, ένα αμέτοχο κέρινο ομοίωμα[4].Αποκαλύπτοντας το πρότυπο στο οποίο υπακούει, αυτό που αναβιώνει εκείνο τοατέρμονα, σαν τα φωτογραφικά κλικ, επαναλαμβανόμενο, αδιαλείπτως επανερχόμενομοτίβο της κυκλοθυμίας των αδιέξοδων, πολύκροτων, δελεαστικών για το βλέμμα τουφακού των παπαράτσι, ταραχωδών ερωτικών σχέσεων ON/OFF, καταφέρνει πρόσκαιρα να προσελκύσει πλάι της, υπό την ίδιαστέγη, τον πατέρα ο οποίος την είχε άλλοτε εγκαταλείψει. Εν τέλει η Amy απλά χρειάστηκε νακαταφύγει σε ακραία μέσα για να αναγκάσει σε μια παραχώρηση τον πατέρα, νααποσπάσει μια θυσία, έστω τυπική. Ο Mitch έχοντας πετύχει την έναρξη τηςεπίσημης του σταδιοδρομίας υποχρεώνεται, ατυχώς, στην είδηση του θανάτου της Amy να αναβάλει την προγραμματισμένηπαρθενική του ζωντανή εμφάνιση στη Ν. Υόρκη και την αφετηρία της κλεισμένης τουπεριοδείας σε αμερικάνικό έδαφος. Επιστρέφει εσπευσμένα για τη νεκρώσιμητελετή· δηλώνει συντετριμμένος.

Το ζήτηματελειώνει εδώ, κλείνει, ο Mitchσπεύδει να θέσει τέρμα σε κάθε υποψία συζήτησης, απόπειρα ανακίνησης,διαπραγμάτευσης των εγειρόμενων ερωτημάτων· απορρίπτει κατηγορηματικά ως ανυπόστατη κάθε σχετική υπόθεση, τηνπαραμικρή νύξη περί ενδεχόμενων ευθυνών οι οποίες θα πρέπει να καταλογιστούνστο κύκλωμα της μουσικής βιομηχανίας, στη δισκογραφική εταιρεία για τονεικαζόμενο αρνητικό ρόλο της στη θλιβερή κατάσταση στην οποία η κόρη του είχεπεριέλθει· αναλαμβάνει να αποκρούσει τιςκατηγορίες για την από πλευράς του κολοσσού επιδειχθείσα αδιαφορία η καικεφαλαιοποίηση της αλγεινής εικόνας που η εκλιπούσα παρουσίαζε. Πλέκει τοεγκώμιο των στελεχών, τους εκθειάζει εκ μέρους της οικογενείας που συμμαχεί μετον εταιρικό μηχανισμό, όπως επιτάσσει η συνκηδεμονία, η κοινή επιμέλεια πουαποτυπώνεται στην ανάληψη συντονισμένης δράσης, στην οργάνωση συσκέψεων μεταξύτων συνδικαιούχων, ώστε να συναποφασίσουν, με τους ειδικούς του επιτελείου του management εν είδειοικογενειακών συμβούλων, διαδόχων των εργαζομένων στους προνοιακούς οργανισμούς, να έχουν αναμφίβολα τον πρώτολόγο, καταστρώνοντας σχέδιοπαρέμβασης· εκφράζει για την άρτιασυνεργασία, τις παρεχόμενες υπηρεσίες την ικανοποίηση, τη βαθιά τουευγνωμοσύνη· βεβαιώνει ότι οι επαγγελματίες εκεί έκαναν ότι είναι ανθρωπίνωςδυνατόν, φροντίζουν πάντα με τον καλύτερο τρόπο την Amy. Κλαίνε, λέει, από στοργή, συντριβή,αφοσίωση, επειδή αγαπούν ειλικρινά την προβληματική νεαρή[5]– της οποίας η οξεία διαταραχή, η έκδηλη ανισορροπία, η καταφανής σύγχυση δενθα έπρεπε πια κανέναν να εκπλήσσει, αρκεί, υπό το φώς τέτοιων δηλώσεων, κορυφήτου παγόβουνου μιας συστηματικής εξαπάτησης από την κούνια, ο καθένας νααναλογιστεί ποιο φοβερό και άλυτο μπέρδεμα, ποια κατά συρροή σκότιση, ποιάνέμμονη ανασφάλεια για το τι σημαίνουν, αν σημαίνουν, τα πράγματα, και αναξιοπιστίααντηχούν σ’ αυτό το ύστατο σε μια μακράαλυσίδα, δικαιούμεθα να υποθέτουμε βάσιμα, κρούσμα της ασύλληπτης προπέτειαςτης ανεύθυνα επικίνδυνης, ξεδιάντροπης ταύτισης της αγάπης με το αντίθετο της.

Η γονική μέριμναεπαφίεται, γίνεται κατανοητό, στον εν λόγω πάνοπλο μηχανισμό, έχει, δίχωςδισταγμό, ελαφρά τη καρδία, εναποτεθεί σε αυτόν το ανεπιθύμητο της βάρος όπωςστους ποικίλους απρόσωπους θεσμικούς φορείς, στους προνοιακούς οργανισμούς μετο άριστα εκπαιδευμένο προσωπικό τους, τις στρατιές από παιδοψυχολόγους καικοινωνικούς λειτουργούς, τους ειδικευμένους εργαζομένους τους που, στη σκιά τηςδιάβρωσης του θεσμού της οικογένειας, αναλαμβάνοντας την αδιαμφισβήτητηπρωτοκαθεδρία, δημιουργώντας εξάρτηση –ναι, η Amy ήταν μια εξαρτημένη με οικογενειακό ιστορικό, όπως είναι εξαιρετικά σύνηθεςσε αυτές τις περιπτώσεις–, παρεμβαίνουν καταλυτικά, διαδραματίζουν ολοένα καιπιο ενεργό, καθοριστικό ρόλο, έχουν τον τελικό λόγο στην ανατροφή των παιδιών. O πατέραςτης Amy Winehouseδιαμαρτυρόταν εντόνως, περίπου διερωτώμενος «που είναι το κράτος»,παραπονούμενος εξανίστατο, επειδή οι αρχές δεν παρενέβαιναν επιβάλλοντας στηνκόρη του τον καταναγκαστικό εγκλεισμό παρά τη θέληση της σε κλινική[6].Διαφήμιζε έτσι την εκσυγχρονισμένη εξαθλίωση, αυτήν της μετάθεσης ευθυνών, τηνξένωση του εθισμού της ανάθεσης σε διαχωρισμένους θεσμούς. Το ίδρυμα Amy Winehouse,το οποίο συνεστήθη από την οικογένειατης για τη διάσωση της μνήμης της –αφού η ίδια «δεν μπορούσε να σωθεί»–, αφιερωμένο,διαβάζουμε, στη στήριξη νέων που εκδηλώνουν τοξικοεξαρτήσεις, συνιστά τοαπόγειο, το επιστέγασμα του χρόνιου ιδρυματισμούπου ρίχνει βαριά τη σκιά του.

«There’s only one person to blame and that’s Amy» – υπάρχει ένας μόνος φταίχτηςκαι αυτός είναι η Amy, αποφαίνεταικυνικά και ανενδοίαστα ο Mitch.Σε αυτή τη δήλωση προέβαινε με περίσσιο θράσος τέσσερα περίπου χρόνια πριν,αποποιούμενος απροσχημάτιστα κάθε ευθύνη – πιθανώς παντελώς στερούμενος κάθεσυναίσθηση αυτής. Ας πούμε αυτήν της οικογενείας για την παραχώρηση τηςεπιμέλειας της κόρης του, την παράδοση της, έρμαιο, ως βορά στις διάφορεςιδιωτικές «ακαδημίες ταλέντων» ήδη στην τρυφερή ηλικία των 9-10, την επιφόρτισητης με αυτήν, την εναπόθεση στους άγουρους ώμους της τής υποχρέωσης τής υπηρέτησηςτής δικής τους ματαιοδοξίας. Δικαιούμεθα να φανταστούμε ότι η κατηγορία ηδημόσια εξαπολυόμενη ερχόταν να προστεθεί σε μομφές διαδοχικές, ήταν ο απόηχοςαπό αλλεπάλληλες επικρίσεις· μια διαχρονική ενοχοποίηση που η κόρη Winehouse θα μπορούσεκάλλιστα να έχει εσωτερικεύσει – με αυτήν την “αθώωση” της από την έκδοση τουπορίσματος της «καθαρής» από παράνομες ανιχνευμένες ουσίες τοξικολογικήςεξέτασης, το οποίο η οικογένεια Winehouseέδωσε στη δημοσιότητα δια των εκπροσώπων της, έτσι σπεύδοντας, με έκδηληανακούφιση να δηλώσει την ικανοποίηση της, επειδή το αίμα της άσωτης, αυτής που‘ταν «αίμα τους», δεν θα επιμόλυνε, δεν θα σπίλωνε την υπόληψη τους, νααποτελεί την ύστατη απόρριψη, μιαν απάρνηση, έμμεση αποκήρυξη τούτης της πηγήςντροπής, δραματική κορύφωση στη μακρά σειρά.

Η Amy, όχι, δεν ήταν αρκετάκαλή[7]– τα ρεπορτάζ που ακολούθησαν τον πρόωρο θάνατο της περιγράφουν πώς φοβόταν ότιθα απογοητεύσει, διαρκώς ανέβαλε την ηχογράφηση του επόμενου της δίσκουδιαπνεόμενη από ανασφάλεια, αμφιβάλλοντας για την ικανότητα της να ανταπεξέλθεισε όσα περίμεναν από αυτήν, αισθανόμενη ανεπαρκής, ότι δεν αξίζει, λυγίζονταςυπό το βάρος των προσδοκιών και της επαπειλούμενης τους διάψευσης, της μηεκμετάλλευσης, της σπατάλης των «χαρισμάτων της»[8].Δεν ήταν αρκετά δυνατή – δεν ήταν αρκετά αδύνατη· η Amy Winehouse, αξίζοντας, σύμφωναμε την αποτίμηση του χρηματιστηρίου του θεάματος, το βάρος της σε χρυσό, ολοένακαι αδυνάτιζε, λες κι ήταν χρυσοφόρο κοίτασμα υπερεκμεταλλευόμενο· σαν νααναζητούσε πάση θυσία έρμα, έστω και αν χρειαζόταν για να αγκυροβολήσει να γίνει ασήκωτη, όπως είναι μονάχα αυτό, ωςπτώμα, στα πλαίσια, θα ‘λεγες, μιας συντελούμενης επώδυνης μεταμόρφωσης συρρικνωνότανως την εξαΰλωση, ως που να πετάξει, ως που να μην καταλαμβάνει περισσότερο χώροαπό μια χρυσή ευκαιρία, μια αφορμήπολύτιμη, παρασχόμενη ώστε να διευκολυνθεί ο πατέρας στο να εξακολουθεί, δίχωςνα σταθμίζει το βάρος όσων εκστομίζει, δίχως να ασπάζεται τη γνωστή ρήση, «ησιωπή είναι χρυσός», απερίσπαστος να προβαίνει σε αμετροεπείς δηλώσεις.

Πλάι στα οικογενειακάβάρη η Amy, αγόγγυστα,επωμίστηκε αυτό το βάρος των «επιλογών» της και δίχως να ζητεί καθόλου να τηςαναγνωριστούν ελαφρυντικά. Όχι, επ’ ουδενί επίκληση τους, καμία αναφορά σεκοινωνικοπεριβαλλοντικά αίτια, καθένας θα πρέπει να θεωρείται ο ίδιος ωςμοναδικός υπεύθυνος, αποκλειστικά, για την προσωπικήτου αξιοθρήνητη, οικτρή αποτυχία ή τη ζηλευτή επιτυχία του. Οι άλλοι, ηκοινωνία –χα! η ποιά;– δεν μας χρωστάει και δεν χρωστάμε τίποτα σε κανέναν –έξω από το ταλέντο που ενίοτε κληροδοτείται, μεταβιβάζεται με το γενετικόκώδικα, κάπως σαν δανεισμένα κεφάλαια, για των οποίων την εξόφληση οι πιστωτέςδικαιούνται να εγείρουν αξιώσεις πιεστικά. Τα παιδιά χρωστούν στους γονείς, είναιτο βάρος, που συνθλίβει το δανειολήπτη, από τα κυμαινόμενα επιτόκια. Ο τοκετός· με άλλα λόγια, Born this way, όπως το θέτει η εταίρα δημοφιλής αοιδός, ονόματι Lady Gaga· ουδέν λάθος αναγνωρίζεταιμετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου· ή το σχίσιμο του προφυλακτικού.

Εύγε λοιπόν στηνAmy Winehouse, με το ειδικό βάροςτης προσυπογράφει την εγκυρότητα της ατομικής ελευθερίας που πρεσβεύει ο γεννημένος άγριος, ο born to be wild αποχαλινωμένος καπιταλισμός.Αναγνωρίζεται ως έμβλημα του ενός είδους, αυτού του παχύσαρκου, αν και ισχνό, γι’αυτό και μυθοποιείται, περιφέρεται στις οθόνες και τα πρωτοσέλιδα, τώρα ωςλείψανο[9].Πρόκειται περί οσιομάρτυρος, να προς τι η απίσχνανση, της απονέμεται αυτός οβαρύτιμος τίτλος, επιβάλλεται η άμεση της ένταξη σε ένα πάνθεον· το κλαμπ των 27ρηδων, όπου, μεταξύ άλλων αδικοχαμένων,φιγουράρει η Janis Joplin,της οποίας, ο θρύλος λέει, το πτώμα επί τόπου ζύγιζε 72 λίβρες, ήτοι όχιπαραπάνω από 35 μόλις κιλά. Ποια είναι η πιο αδύνατη· ανταγωνισμός μέχρι θανάτου. Λοιπόν, born this way, γεννημένη έτσι, ναι,αλλά πώς; τίνι τρόπο; ως τι; Ως εμπόρευμα είναι η απάντηση, πραγματικότητα ηοποία επιβάλλει το προσεκτικό ζύγισμα της παραγωγής σε ζυγαριά ακριβείας άμα τηπαράδοση – delivery. Μωρό-γίγας,να σας ζήσει. Ή σε καλή μεριά,καλοφάγωτα. Η επιμελής στάθμιση, έτσι ώστε να βρούμε τη διαφορά όταν θα ‘χειπια έρθει η ώρα για να κάνουμε ταμείο. Η πλάστιγγα γέρνει, μαζί της ο κόσμος· μπατάρειεπικίνδυνα. Ο κύριος Ιναρίτου υπολόγισε αυτό το υπόλοιπο, τη σαβούρα, τον κατιμάστην ομώνυμη του ταινία ακατέβατα στα 21γραμμάρια. Τόσο είναι, λέει, μετά το θάνατο ελαφρύτερο το εγκαταλειμμένοαπό τη ψυχή νεκρό σώμα – η αναλογία του αλκοόλ, του οινοπνεύματος ως προς τοδείκτη μάζας σώματος. Το αποστεωμένο σώμα της Amy Winehouse, το οποίο ανευρέθη,υπό συνθήκες που παραμένουν αδιευκρίνιστες, να κείτεται εντός του έρημουδιαμερίσματος της τα ξημερώματα τις 23^ης Ιουλίου του 2011, αποτελείπειστήριο για το ότι κανείς μπορεί να μη ξεψυχάει στιγμιαία, αλλά να βλέπει νατου βγάζουν τη ψυχή –στο σφυρί ή όπου αλλού–, καθώς τον απομυζούν ως τηναπόλυτη αποστράγγιση να ψυχορραγεί αργά και βασανιστικά, για παρατεταμένοχρονικό διάστημα που μπορεί να ανέρχεται έως και σε μερικά, δηλαδή όλα του ταχρόνια.

[1]Χαρακτηριστικά της ανθρωποφαγικής διάθεσης του φιλοθεάμονος κοινού είναι ταδιαδικτυακά σχόλια των fans πουακολούθησαν την αναγγελία του θανάτου της Winehouse και που υπήρξαν σε πλείστες όσες των περιπτώσεωνπεριπαικτικά, χλευαστικά, διαπνεόμενα από ασυγκράτητη χαιρεκακία καικακεντρέχεια, εκφράζοντας ένα εκδικητικό μίσος έναντι, ας σημειωθεί, αυτής τηςπροσωποποίησης των ανεξέλεγκτων ορμών, που η ταπείνωση, ο κολασμός της παρέχειμια ικανοποίηση σαδομαζοχιστική, όντας μια συμβολική, “μεταβιβασμένη” αυτοτιμωρίαγια τις καταπιεσμένες ενορμήσεις των ίδιων των έτσι εκτονωνόμενων. Ενδεικτικάτα όσα υβριστικά συνόδευσαν ετούτο το δημοσίευμα με τον ρητορικό τίτλο, απ’όπου αντλείται και η πλειονότητα των στοιχείων που παρατίθενται στο παρόν (Could Amy Winehouse Have Been Saved?, ChrisWillman, Yahoo music, 24/7/2011).

[2] Σχετικό δημοσίευμα της εφημερίδας The Daily Telegraph της 24^ης Ιανουαρίου 2008.

[3]Εδώ το βίντεο των σχετικών τηλεοπτικών του δηλώσεων, παραχωρημένων την ημέρατην οποία η κόρη του, αν ζούσε, θα συμπλοήρωνε τα 28 της χρόνια.

[4]Το ομοίωμα της Amy Winehouse,καθιστώντας την ίδια παντελώς αχρείαστη, παρουσιάστηκε το 2008 από το μουσείοτης Madame Tussauds,παρουσία των γονιών της.

[5] «People who have been in thebusiness for 20 or 30 years who are used to seeing matters like this, cryingtheir eyes out because of their genuine love and affection for Amy», επιμένει ναπροσπαθεί να μαςπείσει ο πατέρας της. Ο.π.

[6] “You might consider taking drugs isa danger to herself, but unfortunately the authorities don't». Ο. π . Ας παρακάμψουμε εδώ δίχωςπεραιτέρω σχόλια την αφελή όσο και εξοργιστική απηχούμενη πεποίθηση ότι το κάθετι δεν αποτελεί παρά ζήτημα διαδικαστικό, διεκπεραιωτικό, ανήκον, για πολλοστήφορά, στην αποκλειστική δικαιοδοσία ειδικών, αρμόδιων φορέων –εδώ τωνθεράποντων ιατρών μιας κλινικής αποτοξίνωσης– που, επιλαμβανόμενοι αυτού, θαδιορθώσουν ένα κάποιο κατασκευαστικό ελάττωμα είτε θα αποκαταστήσουν μιαπρότερη ομαλή λειτουργία, μια βλάβη ή ατέλεια, ένα θέμα τεχνικής φύσης, έτσιαπλά.

[7] Τοδιατράνωνε, άλλωστε, η ίδια στην επιτυχίατης Υou know Ι'm no good.

[8]«It's like watching a car crash – this person throwing all these gifts away», δήλωνε, και πάλι, η μητέρατης, όπως πάντοτε, μπορούμε να είμαστε περίπου βέβαιοι, θα ήταν εκείπροκειμένου να τροφοδοτεί, να “ανεφοδιάζει” το έλλειμμα αυτοεκτίμησης τηςκόρης, ψέγοντας την επειδή δεν έστεκε στο αναμενόμενο ύψος, αντάξια τους,δικαιώνοντας για όσα της είχαν «χαρισθεί».

[9]Είναι για τούτο που τα mediaεμφανίζονται παραπάνω από πρόθυμα, ασμένως, ανεπιφύλακτα υιοθετούν την επίσημηπερί ευθύνης εκδοχή της οικογενείας, όπως διαπιστώνουμε και στην επωδό τουπροαναφερθέντος άρθρου (ο. π.).

Βιβλιοφάγοι

2011-10-17T16:10:00.002+03:00

Στο έμβλημα του ΟΕΔΒ η γνώριμη σας κουκουβάγια, σκοταδιστική, καθότι νυκτόβια, αρπακτική, σαρκοβόρα, σε κάθε ανατύπωση στέκει ακούνητη στο βάθρο της από στοιβαγμένα βιβλία όπως αν ήταν παπαγάλος αλυσοδεμένος στο ιμιτασιόν κλαρί του, οικόσιτος, έχοντας στο πόδι περασμένη την καδένα. Οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς και κηδεμόνες με τα ωραιότερα ανάμεσα στα παιδιά, όλοι οι «εμπλεκόμενοι φορείς», στο σύνολό της η «εκπαιδευτική κοινότητα», όσοι απαρτίζουν το “γενεαλογικό δέντρο” της εκπαίδευσης, κούτσουρα, ξύλα απελέκητα, θα μπορούσαν να αναζητήσουν, ίσως, και να βρουν και δικαιολογημένα να επικαλεστούν σοβαρότερους λόγους για να διαμαρτυρηθούν, αντί να βγαίνουν “στο κλαρί” καταγγέλλοντας τη σημειούμενη καθυστέρηση στην παράδοση του κάθε σχολικού εγχειριδίου. Θα ‘πρεπε τούτο να αποτελεί κοινό τόπο, να θεωρηθεί, δηλαδή, αυτονόητο, όπως λέμε: «Λόλα, να ένα μήλο»· οι συνθήκες ποτέ δεν θα είναι ώριμες, όχι από μόνες τους, σαν ώριμο φρούτο, αν δεν είμαστε διατεθειμένοι να κλέψουμε από το δέντρο της γνώσης. Οι μεγάλοι, όσο γι’ αυτό, είναι ανώριμοι, διέπονται από παλιμπαιδισμό. Φροντίζουν να βεβαιώνονται, επαλήθευση, το μήλο, πάντα, απλή αριθμητική, όπως λέμε ένα κι ένα, να πέσει κάτω από τη μηλιά.

Σαν τιμωρούμενα, επωμισμένα την κατάρα για κάποιο απροσδιόριστο προπατορικό αμάρτημα, αναπόδραστα επαληθεύοντας το νόμο του Νεύτωνα, οι νεοσσοί, τα «βλαστάρια», τα κανονικά παιδιά, μαθητευόμενα, υποψήφια παπαγαλάκια, θέλοντας και μη, με το ζόρι πρωινά πουλιά, περιδιαβαίνουν αδιάβαστα τους δρόμους μες τ ‘άγρια χαράματα, οπότε και αν κανείς τα συναντήσει καθ’ οδόν βρισκόμενα για τα στοιχειωμένα σχολικά συγκροτήματα, ζαλωμένα τα υπερμεγέθη τους σακίδια, μέσα στην πάχνη μια οπτασία, θα μπορεί δικαιολογημένα να νομίσει ότι συνάντησε φαντάσματα, ναι, σαν αυτά, να σέρνουν τη σιδερένια τους μπάλα αργά και βασανιστικά, κάποτε βαριεστημένα. Κροτάλισμα από κόκκαλα και το τρίξιμο των καταπονημένων σπονδύλων, όπως τα ταλαίπωρα πνεύματα, καταδικασμένα να περιφέρονται αενάως σιδηροδέσμια, αιωνίως ανήσυχα, συγκρατούμενα σε αυτόν τον κόσμο από κάποια εκκρεμότητα, κάθε άλλο παρά λυτρωμένα, κολασμένα, αποκλεισμένα από το βασίλειο των ψυχών, τα δύσμοιρα παιδιά, συγκρατούμενοι τους με κοινή μοίρα, βιαίως αποσπασμένα από την επικράτεια των ονείρων, έχοντας επίσης ανοιχτές υποθέσεις, με το επαχθές τους φορτίο για άγκυρα, αλλά στερούμενα έρμα, θα μείνουν παρκαρισμένα στο ολοήμερο έως ότου ολοκληρώσουν τα αυριανά τους μαθήματα. Ισόβια δεσμά, η επιβολή της αυστηροτέρας των προβλεπόμενων ποινών ισοδυναμεί με μέγιστη εκτιόμενη κάθειρξη που δεν υπερβαίνει την 25ετία. Αντίστοιχα τα 6ωρα και 7ωρα δεν είναι στρογγυλά· όχι, σίγουρα, δεν είναι γεμάτα, μια ώρα διδασκαλίας, κουτσή, περικομμένη, θα ‘λεγες συμβολίζοντας την εκπτώχευση του, μετρώντας το χάσιμο του χρόνου που ‘ναι το ωρολόγιο πρόγραμμα, υπολείπεται μιας κανονικής, είναι κάτι λιγότερο από πλήρης, από εξήντα λεπτά. Αλλά φαίνεται σαν μια ζωή πάντα, μοιάζει με αιωνιότητα. Λοιπόν, ιδού, δια βίου εκπαίδευση, μια ζωή στα σίδερα, a life behind bars –αλλιώς, κάτσε κάτω από τη μπάρα–, η βαριά καμπάνα να περιμένεις πώς και πώς, ώσπου να χτυπήσει το κουδούνι. Αργοπεθαίνοντας, θανατική καταδίκη· η εκπαίδευση είναι νεκρωτική, αυτό που νεκρώνεται είναι το πνεύμα. Δίχως βιβλία τα παιδιά δεν έχουν να χάσουν παρά τις αλυσίδες τους.

Άραγε γιατί αποτελεί δυστύχημα αν αυτό το αποκτηνωτικό εκπαιδευτικό σύστημα πράγματι δεν έχει εν αφθονία τα υλικά μέσα για την ανεμπόδιστη επιτέλεση της θηριωδίας; Αφού η απουσία βιβλίων μπορεί να αποβεί επ’ ωφελεία τους, χωρίς το δυσβάστακτο βάρος τους τα παιδιά ίσως θα πάψουν να ταυτίζουν αυτό των πραγμάτων, τη βαρύτητα με τη σαβούρα που, όπως κρατά τα αερόστατα καθηλωμένα στο έδαφος, προσγειώνει τα ίδια απότομα, βάναυσα, μην τυχόν και θελήσουν να απογειωθούν, γίνουν αιθεροβάμονα, στη σκληρή πραγματικότητα, προς τι ο οικτιρμός για την ανεπάρκεια στην υλικοτεχνική υποδομή; Μεταθέτοντας την πρόθυμα σε αυτή, αποποιούμενοι την ευθύνη, οι διαμαρτυρόμενοι συγκαλύπτουν το ότι το καθεστώς διαθέτει τα μόνα απαραίτητα για τη διενέργεια της κατήχησης εργαλεία και αυτά είναι οι ίδιοι. Οι κηδεμόνες και οι «παιδαγωγοί» εμμένουν στην οικονομία αδυνατώντας να διακρίνουν οποιαδήποτε άλλη διάσταση, είναι οι πλέον κατάλληλοι να αναλάβουν αυτό το έργο της μύησης στον κόσμο μιας κοινωνίας που έχει κατακυριευθεί από αυτήν, αποδίδοντας την πρωτοκαθεδρία στην οικονομική δραστηριότητα, μη έχοντας διαπαιδαγωγηθεί από οτιδήποτε άλλο οι ίδιοι. Ξεσπώντας εν χορώ, όντας πανομοιότυπες, διακρινόμενες από κοινοτυπία, οι διαμαρτυρίες τους διέθεταν όλα τα χαρακτηριστικά που θα προσιδίαζαν στην απαγγελία ενός ποιήματος σε σχολική εορτή και έτσι έδειχναν για πολλοστή φορά ότι, αν μη τι άλλο, η εκπαιδευτική διαδικασία, παρά τις εξαπολυόμενες μομφές, στέφεται διαχρονικά με επιτυχία θαυμαστή αναμφίβολα.

Έτσι η φιλολογία, ας πούμε, περί των δυσμενών επιπτώσεων του δυσβάστακτα υπέρβαρου εκπαιδευτικού φορτίου στη σπονδυλική στήλη των μαθητών καλά κρατεί, ουδείς ωστόσο μοιάζει να κόπτεται για τις παραμορφωτικές δυνάμεις που από τις ίδιες πιέσεις, το αυτό άγος ασκούνται σε τούτον τον ψυχισμό των παιδιών. Αν αυτά υποβάλλονται σε ακτινογραφία –τελώντας υπό τη στενή παρακολούθηση ομάδων επαϊόντων, υποκείμενα σε εξονυχιστική εξέταση, υπό την εποπτεία καταλλήλως καταρτισμένων ιατρικών team ειδικά συγκροτημένων, προς εξασφάλιση των υψηλών επιδόσεων, της ασυναγώνιστης απόδοσης των επενδύσεων, σε ρόλο υπεραθλητών μεταλλαγμένων, ντοπαρισμένων αρσιβαριστών, επωμισμένα το βάρος των προσδοκιών των ευγενών χορηγών, επιβαρύνοντας τον οικογενειακό προϋπολογισμό, ριχνόμενα στον ανελέητο ανταγωνισμό– είναι βέβαια για να τεκμηριωθούν τα ευεργετικά αποτελέσματα τούτης της «μόρφωσης», τέτοια μετρήσιμα, σε μικροσιβέρτ ή κάποια βαθμολογική κλίμακα, να φανερωθούν χειροπιαστά, να διαπιστωθεί, να συλλεχθούν στοιχεία, πειστήρια, οι ερευνητικές ακτίνες-Χ, εισδύοντας, να εντοπίσουν, θαμμένα πυρηνικά απόβλητα, πλάι στα οστά, ενσάρκωση μακάβρια, σύμβολο του θανάτου, τα σχηματισμένα ιζήματα, τη σωρευμένη ανόργανη μάζα των αποθηκευμένων νεκρών πληροφοριών. Στον ακτινολόγο τα παιδιά σαρώνονται από την ακτινοβολία και είναι τούτο το προοίμιο, αποτελεί την προοικονομία αυτού που μέλει να επακολουθήσει και που είναι η φωτοτύπιση τους, θα δούμε στη συνέχεια.

Ανεπάρκεια παρουσιαζόμενη στο νοσοκομειακό μηχανολογικό εξοπλισμό και καταγεγραμμένες ελλείψεις σε εκπαιδευτικό υλικό, θα ανταπεξέλθουμε στην υλική δυσχέρεια μεταχειριζόμενοι, βέβαια, αυτά ως εργαλεία, μετατρέποντας ετούτα τα παιδιά σε ακατέργαστη πρώτη ύλη, βαπτίζοντας τα άψυχα αντικείμενα· η οικονομική δυσπραγία, η δυσμενής τρέχουσα συγκυρία, για την υπέρβαση της, η αξιοποίηση του «έμψυχου δυναμικού», η εκμετάλλευση του ανθρώπινου πλούτου της πατρίδας. Λέει, η ανέχεια αναγκάζει πολλούς γονείς να αποσύρουν τα τέκνα τους από τα φροντιστήρια, αλήθεια πόσο κρίμα, να ξαναδούμε εικόνες υπανάπτυξης, καθυστέρησης, τους γονείς να διαβάζουν τα παιδιά τους. Μόνο, να, δεν μπορούν, να αναγνώσουν, να διαγνώσουν, να διαβλέψουν, να συναισθανθούν ή να ψυχανεμιστούν, στοιχειωδώς να διαβάσουν αυτά τα βλέμματα που, φαίνεται, μιλούν στον κώδικα του Μπράιγ. Η υποχρέωση έχει ανατεθεί σε φορείς ειδικευμένους, “ειδική αγωγή”, επί τούτου συστημένους, στελεχωμένους, όπως τα νοσηλευτικά ιδρύματα, άσυλα ανιάτων, από προσωπικό ανοσοποιημένο, υποβεβλημένο σε προληπτικό εμβολιασμό, ούτως ώστε να μένει απρόσβλητο· σκληροτράχηλο προκειμένου να φανεί ενώπιον του εκτυλισσόμενου δράματος ασυγκίνητο· ιδρυματισμός, εξάρτηση, εξαθλίωση· χάραξη υγειονομικής ζώνης. Τα δύσμοιρα παιδιά διαβάζονται όπως περίπου απ’ τους μάντεις το μέλλον στα σπλάχνα νεκρών ζώων – όχι, βέβαια, βλάκα, το πέταγμα των πουλιών. Το μέλλον προδιαγράφεται εξόχως δυσοίωνο.

Τα ίδια τα παιδιά, ναι, μηχανήματα, να διαβάζουν τάχα, και καλά, να σαρώνουν, να σκανάρουν τα διαβόητα σχολικά βιβλία· εν τέλει μια χαρά γίνεται νερό το αίμα: «νεράκι» να μάθουν, απ’ έξω κι ανακατωτά τα αναλυτικά προγράμματα, προγραμματισμένα. Απ’ έξω-απ’ έξω, πολύ φασαρία για την υπόθεση φωτοτυπία, για το ότι τα παιδιά καλούνται τα ίδια να μεταμορφωθούν σε φωτοτυπικά ουδείς ποτέ δεν έμοιαζε να ενοχλείται ιδιαίτερα. Προτρέπονται να ξερνούν, σαν τέτοια τρελαμένα, απειράριθμα πολλαπλά, αμέτρητα ομοιώματα, φωτοαντίγραφα, τέτοια, αντίγραφα, ατελή, παραφθαρμένα ενός κόσμου που παραπαίει, από τις αλλεπάλληλες ανατυπώσεις αργοσβήνει, σταδιακά ξεθωριάζει, ξεφτίζει. Ένας κόσμος ασπρόμαυρος που αξιώνει να διαιωνίζεται, απαράλλακτος να αναπαράγεται, απλά επειδή συμβαίνει να υπάρχει. Μαθαίνεται, δεν δημιουργείται, δεν ποιείται, δεν επανεφευρίσκεται, προστάζει την ενσωμάτωση, τη μεταφορά του, δίχως φαντασία, αυτήν την οποία η εκπαιδευτική διαδικασία περιστέλλει, κατακρεουργεί, την αποστήθιση ενός κώδικα, σαν αυτόν του DNA, τον αναδιπλασιασμό, παιδιά με φωτοτυπία, την αντιγραφή της διπλής έλικας, την απαράβατη ανατύπωση, κάθε παιδί και ένα αντίτυπο, μια ακόμη πανομοιότυπη κόπια. Παιδιά-καρμπόν, κακέκτυπα των κακών γονέων, ότι σε αυτήν πλησιέστερο έως ότου να επιτευχθεί, ο γερασμένος αυτός κόσμος προσβλέπει στην αθανασία, τη μονότονη συνέχιση, αψηφώντας τον ορατό κίνδυνο του τελεσίδικου εκφυλισμού, δια μέσου της κλωνοποίησης.

Μια αχανής αγορά γονιδίων, μια αχανής αγορά τα πάντα, δίχως τα βιβλία, και μέχρις ότου εισαχθούν τα νέα ψηφιακά μέσα, η εκπαιδευτική διαδικασία δυναμιτίζεται· τα ωραία αυτά δώρα, κίνητρα που μυούν στο εμπόρευμα, η σχολική τσάντα σαν και το ξέχειλο καλάθι με τα ψώνια· καταναλώνοντας εκπαιδευτικά πακέτα, να ξεκοκαλίσουν, να ξεπατικώσουν τα παιδιά τα βιβλία, να τα αφομοιώσουν, παράγοντας υποπροϊόντα, χώνευση, κακοχωνεμένα, αυτή η οποία προσιδιάζει στην καταναλωτική βουλιμία. Κανίβαλοι, καλοφάγωτα. Ας φάμε τώρα τις φωτοτυπίες στη μάπα, που ‘ναι, δηλαδή, μια χαρά, ότι πρέπει ίσως για να αναθρέψουν, πρόπλασμα, μια έστω γενιά δίχως αυταπάτες, τέτοιες καταναλωτικής ευρωστίας, συντρίβοντας τες, την πλάνη, μαγική εικόνα, προϊδεάζοντας, ιδίως αν πρόκειται γι’ αυτές τις μισοσβησμένες, χαμηλής πιστότητας, για τη φύση της διαχωρισμένης διδασκαλίας, υπαινισσόμενες, υπονοώντας, ότι πρόκειται για τέτοια, διαχωρισμένη από την πραγματικότητα, ουδεμία, θα πει, σχέση με την αλήθεια, τάχα κατακτημένη, στην απόλυτη διάθεση της, στην αποκλειστική της κυριότητα, επίσημοι αντιπρόσωποι Α.Ε, αντίθετα, μια χονδροειδής αφαίρεση, σφαλερή αναπαράσταση όλο αυθαιρεσία. Απογυμνωμένο το καθεστώς, λαβωμένο σε μια στιγμή αδυναμίας, κανείς προσδοκά, η ευτέλεια της φωτοτυπίας θα καταδείξει, θα αποτελέσει μια μεταφορά για τη δική του ένδεια, θα κάνει έτσι που να ψυλλιαστούν, να αναπτύξουν αντισώματα, γινόμενα περισσότερο υποψιασμένα μια κλάση από παιδιά, απέναντι στην παραχάραξη, την χάλκευση, τη φαλκίδευση, υποδεικνύοντας, υποδηλώνοντας την ύπαρξη ενός σκηνικού απαρτιζόμενου από ομοιώματα, το χαρασσόμενο στις κόλλες Α4 είδωλο, καταγραφή του ανεστραμμένου κόσμου, τελεία.

Έναρξη εξεταστικής περιόδου - Συνεχείς ποιοτικοί έλεγχοι

Mogwai - Kids will be Skeletons

Είναι ωστόσο οι επιθυμίες που γυρίζουν τα πάνω κάτω

2011-09-19T00:46:00.004+03:00

We don’t need no education. Αλλά αν είναι ανάγκη…

Ελεύθερη πρόσβαση – κοινωνική κινητικότητα – κοινωνικός τουρισμός – κορύφωση της τουριστικής κίνησης.

Here be monsters

Galaxie 500 - Don't Let our Youth Go to Waste (live in Copenhagen)

Η solo πορεία προς το θάνατο

2011-09-16T15:09:00.004+03:00

[Το κείμενο σε αρχείο pdf]

Με το Plastic Ono Band, ο John Lennon, αφήνοντας τα συντρίμμια της διαλυμένης “οικογένειας” των Beatles πίσω του, βρίσκεται ενώπιον του, να θρηνεί για το αθεράπευτο τραύμα της δικής του εγκατάλειψης ως παιδί από τον πατέρα και τη μητέρα του. Στο Mother, εναρκτήριο κομμάτι του δίσκου, τέτοιο σπαρακτικό, διαπιστώνοντας, ατενίζοντας το, το δυσαναπλήρωτο κενό της δυσβάστακτης απώλειας, αναγνωρίζει ότι δεν μένει παρά μόνο αυτό, είναι υποχρεωμένος, έχει έρθει η ώρα να πει αντίο[1]. Οι αποχαιρετισμοί θα ακολουθήσουν στη συνέχεια αλλεπάλληλοι, στο I Found out και, ιδίως, εκεί, ίσως στην κορύφωση του δίσκου που προσεγγίζει το τέλος του, πριν την οριστική έξοδο, στο God[2]. Ο Lennon, να τι είναι αυτό το οποίο ανακαλύπτει, απομυθοποιεί, αποκαθηλώνει τα αλλοτινά ινδάλματα, διατρανώνει ότι δεν έχει ανάγκη κανένα, διατυμπανίζει ενός είδους “απεξάρτηση”, την απελευθέρωση του από ένα καθεστώς πλάνης, το ένα μετά το άλλο καθαιρώντας τα, καταθέτοντας πρόταση δυσπιστίας έναντι του Ιησού, των γκουρού, των ίδιων των «θρυλικών σκαθαριών». Αν ο μεγάλος τραγουδοποιός διατείνεται πως έχει δει το φως, εμείς, δίχως ουδεμία πρόθεση απαξίωσης, δικαιούμεθα να θεωρήσουμε αυτήν την περίπου μηδενιστική, συλλήβδην απόρριψη, υπό αυτό το φως των θέσεων του Σίγκμουντ Φρόυντ, ο οποίος επισημαίνει, εισηγείται την υπόθεση ότι οι ήρωες, οι αυθεντίες, οι μέντορες, τα κάθε λογίς πρότυπα δεν είναι, στην αλληλοδιαδοχή τους παρά απανωτές του, αν θέλετε, “μετενσαρκώσεις”, αναλαμβάνουν τη σκυτάλη, το ρόλο τον από αυτό διαδραματιζόμενο, διαδέχονται το γονεϊκό ζεύγος που, ενδοβεβλημένο, συντελεί τα μέγιστα στη συγκρότηση της ηθικής συνειδήσεως, στην εμφύσηση των κοινωνικών επιταγών, της κοινωνικής κριτικής, στη διαμόρφωση των παραδειγμάτων, του ιδανικού του Εγώ προς το οποίο το τελευταίο καλείται να κατατείνει[3].

Το άλμπουμ κλείνει με το επίσης θρηνητικό, συγκινητικό My Mummy is Dead[4]. Μια κάποια αποφώνηση· ο θάνατος είναι ότι απομένει· στο νήμα της σκέψης του Φρόυντ και πάλι ξετυλίγεται ως η έσχατη σκελετώδης ενσάρκωση, τρομερή “εκπροσώπηση” –ο ίδιος εκπροσωπούμενος, παριστανόμενος στην στερεοτυπική του απεικόνιση στην παράδοση της δυτικής τέχνης, δίχως πρόσωπο κάτω από το μανδύα του– ενός τιμωριτικού πατέρα ο οποίος θα επιβάλλει την ποινή, την αναπόδραστη καταβολή του τιμήματος που η εσωτερικευμένη ενοχή, ένα “ασυνείδητο αίσθημα” αυτής, ενίοτε σχεδόν προσμένει για το αμάρτημα της παιδικής οιδιπόδειας επιθυμίας[5]. Ο θάνατος του Θεού, όπως και αυτός του δημιουργού· ο θάνατος του καλλιτέχνη. Ο Lennon εμβληματική φυσιογνωμία των «μαγικών ‘60s», προσωπικότητα αναγνωριζόμενη ως χαρισματική, αλλά που αυτό της το χάρισμα απομειώνεται ήδη, υποβιβαζόμενο σε αυτό ενός αστέρα της ανθούσας, σφύζουσας, εύρωστης, ακμαίας και για λίγο μόνο ακόμα ευφάνταστης pop κουλτούρας, προσωποποιεί, πρεσβεύει τη μορφή του καλλιτέχνη σε μια εποχή ωστόσο θνήσκουσα. I don’t believe in magic[6] – μια “απομάγευση” βρίσκεται μόλις προ των πυλών εν έτει 1970, καθώς διασχίζουμε αυτές μιας επόμενης δεκαετίας, παράλληλα διερχόμενοι μια καμπή εξαιρετικά κρίσιμη, με τη Νεωτερικότητα τελειωτικά να εκπνέει, άλλωστε ήδη ξέπνοη. Η είσοδος, η μετάβαση στο μεταμοντέρνο συμβαδίζει με τη δυσανεξία, μάλλον έκδηλη, που παρουσιάζεται έναντι των “προμηθεϊκών” φιγούρων, την εξάντληση της όποιας ανοχής, πόσω μάλλον του όποιου θαυμασμού και της αναγνώρισης, που οι κοινωνίες επεφύλασσαν σε ανθρώπους «ξεχωριστούς», άτομα ιδιαίτερα, διακρινόμενα για την εξόχως ανεπτυγμένη ευαισθησία τους που τους επέτρεπε να προσλάβουν ερεθίσματα αδιόρατα, προερχόμενα από έναν κόσμο απροσπέλαστο για τη μεγάλη πλειοψηφία, γινόμενοι πρεσβευτές του.

Ο Lennon γίνεται τώρα πρεσβευτής της, εκφραστής τής εν λόγω μετατόπισης. Συντονίζει το βηματισμό του εν όψει της μεταπήδησης, μετατρεπόμενος σε διάμεσο του πνεύματος της εποχής, αυτής του κενού, αυτού του νοήματος του επίσης αποθανόντος πλάι στον αποκηρυγμένο, ως φορέα του, «κάτοχο» του, καλλιτέχνη, του οποίου ο ίδιος ενσαρκώνει μια μεταβατική έκφανση, αμφισβητώντας την ηγεμονία των αυθεντιών, σιγοντάροντας, γινόμενος υμνωδός του τέλους των «μεγάλων αφηγήσεων», των ιδεολογιών. Ως προς την κατάρρευση των συλλογικών οραμάτων, την καταδίκη των συνολικών προταγμάτων, o Lennon συνηγορεί· κι αν υιοθετεί επαναστατική ρητορική, διατυπώνει ανατρεπτικές βλέψεις, τέτοιες προτροπές, πρόκειται –χώρια τη περιγραφόμενη ρήξη με την έως τώρα διαγεγραμμένη πορεία του, το παρελθόν του οποίου αποτελούν τον απόηχο– για μία “προσωπική”, ατομική επανάσταση: «Μόνο ένα αγόρι κι ένα μικρό κορίτσι, να προσπαθούν ν’ αλλάξουν την υφήλιο ολόκληρη», ακούμε να τραγουδά, γι’ αυτόν και τη Yoko, στο Isolation[7] – αυτή η καταγγελλόμενη απομόνωση, η συνώνυμη τής αποξένωσης τής συνακόλουθης τής μαζικής λιποταξίας από τους θεσμούς με την οποία, γινόμενο ένα απλό άτομο του είδους του, συμμορφούμενο με τη συντελούμενη Μεταμόρφωση, το πρώην σκαθάρι, μεταλλασσόμενο σε ένα τέτοιο έντομο του Κάφκα, συμπορεύεται. Αποσχίζεται από το group· κυκλοφορεί τον πρώτο του προσωπικό δίσκο[8], όπου, πηγαίνοντας βήμα-βήμα με την εκτυλισσόμενη διαδικασία προσωποποίησης, της αποσκίρτησης από το κοινωνικό σώμα τής ταυτόχρονης τής αποδυνάμωσης κάθε κοινού πόλου αναφοράς, συμπλέοντας με το πνεύμα του αεικίνητου «εκδημοκρατισμού», εδώ εννοούμενου ως ισοπέδωση, ως ο κατακερματισμός, ο κατατεμαχισμός του κοινωνικού ιστού σε ισάξια τιμάρια αποδιδόμενα για ιδιοκατοίκηση σε δήθεν αυτάρκη άτομα, μεταξύ τους «ίσα», ισοτιμία η οποία μεθερμηνεύεται, βέβαια, ως εξομοίωση, αυτοπαρατηρείται επίμονα όντας σε σύμπνοια με αυτόν το τύπο του αυτοαπορροφούμενου, αυτογοητευόμενου, περιχαρακωμένου στην ιδιωτική του περίπτωση, ατόμου της εποχής.

«Love is free, free is love», δηλώνεται, μεταξύ άλλων, στους στίχους του Love, βέβαια. Αλλά, το όνειρο τελείωσε –the dream is over[9]–, εδώ μιλάμε πια για μια ελευθερία ατομική, τον ελεύθερο έρωτα ακολουθεί η υποχώρηση, το αποτράβηγμα, η απόσυρση, ο ατομικισμός, η ιδιωτικοποίηση. Αυτό που φαντάζει εκ πρώτης ως αντίφαση είναι, εν τούτοις, τέτοια μόνο φαινομενική. Είναι η αγάπη που μετατρέπεται σε μίσος. Διότι οι εμφανιζόμενες ως αντιθετικές εκδηλώσεις εκκινούν από την ίδια αφετηρία, έχουν κοινές καταβολές· έτσι ώστε ο πόθος για την επάνοδο σε μια πρωταρχική κατάσταση απόλυτης συνταύτισης όπου το υποκείμενο είναι τα πάντα αμετάβατα, η επιθυμία για συνένωση της ανθρωπότητας σε ένα σώμα, αντανακλώμενη στην επανάσταση των ηθών, τη σεξουαλική απελευθέρωση, αποτυπωνόμενη στα ρεύματα της αντικουλτούρας της δεκαετίας του ’60, στο αίτημα για παγκόσμια ειρήνη, αν αρχικά παρουσιάζεται ως μια διάθεση κατάποσης, εγκόλπωσης, ενσωμάτωσης της πραγματικότητας υπό την κυριαρχία αυτής, προσαρμοζόμενης στις “προδιαγραφές”, τη θέληση τη συνυφασμένη με την Αρχή της ηδονής, μεταπίπτει εν συνεχεία –η ίδια τάση πάντα η εκπορευόμενη, η υπακούουσα στον “αυτιστικό” πόλο της ψυχής που αναπολεί την προαναφερθείσα “ολιστική”, ας την πούμε πρωτοκατάσταση–, συνακολούθως της παταγώδους, οικτρής, οδυνηρής διάψευσης, στη διάθεση για αποκλεισμό όλων εκείνων των ανεξάντλητων πτυχών του πραγματικού του έμμονα ανθιστάμενου στην ορμή της, έναν τέτοιο σύμφυτο με το ναρκισσισμό· καταφεύγει στην περιχαράκωση, την εξάρνηση της Αρχής της πραγματικότητας συμβιβασμένη με την ψευδοηδονιστική κουλτούρα, τον κυνισμό του μεταμοντέρνου ατομικισμού και τις καταναλωτικές τεχνητές επίπλαστες ψυχαναγκαστικές απολαύσεις που κατέχουν τη θέση, το χαρακτήρα υποκατάστατου.

Έργα οχυρωματικά, από τον έρωτα, κατευθείαν, βρισκόμαστε πια σε πόλεμο. Στις ακατάπαυστες εχθροπραξίες, βιαιότητες είναι τούτος ο αντίπαλος, αυτοεπιφερόμενα πλήγματα και συνάμα αυτοερωτισμός, η επιθυμία, βαίνουσα διαρκώς ματαιούμενη, αναβεβλημένη, μετατιθέμενη από το ένα εμπόρευμα στο επόμενο, έχει ως απότοκο της, απορρέει σε αυτήν την εμμονή του σύγχρονου ατόμου που πασχίζει εναγώνια να ανταποκριθεί στην επιταγή «να είναι ο εαυτός του», εν είδει, αναμφίβολα, μιας υπεραναπλήρωσης. Ένας τέτοιος που διαρκώς ξεγλιστρά, διαφεύγει, υπό την πίεση του προστάγματος, του στρατιωτικού παραγγέλματος για «αυτοπραγμάτωση», φυγομαχώντας, καταθέτοντας τα όπλα σε μια αναμέτρηση, εσωτερική σύρραξη όπου η τελική της έκβαση βεβαίως είναι προδιαγεγραμμένη, υπό το καθεστώς του αδιάλειπτου άγχους για την αξιοποίηση των υποτιθέμενων παρεχόμενων «ελεύθερων» επιλογών, όντας δέσμιος της επιτακτικής προτροπής για άρση στο ύψος των εκάστοτε προσδοκιών και των περιστάσεων. Σκιαμαχίες, δεν είναι κανείς εν τέλει παρά μια τέτοια σκιά του εαυτού του, εύκαμπτη, ευμετάβλητη και ελαστική· να ξεφεύγει ελισσόμενη σαν αυτή του Πήτερ Παν.

Παν-παν! αφού φτάσαμε στο παιχνίδισμα της αιώνιας παιδικότητας, ιδού, η σκιά και πάλι του θανάτου: Αυτόκλητος υπερασπιστής της, αυτοχρισμένος θεματοφύλακας της παιδικής αθωότητας ο δολοφόνος του Lennon, Mark David Chapman, ως αυτοσχέδιος Holden Caulfield[10], καταγγέλλοντας την υποκρισία, προσάπτει στο θύμα του ότι είναι «fake». Επειδή, λέει, ο Lennon κοροϊδεύει, μιλώντας όπως μιλάει, ενώ ο ίδιος διαθέτει αμύθητη περιουσία[11]. Αλλά εκείνο που, τελικά, παραμένει αμύθητο, δηλαδή άρρητο, αυτό που τεχνηέντως παρασιωπάται είναι το ίδιο που, απλά –με αυτήν την απλότητα η οποία διατρέχει όλο το Plastic Ono Band μαζί με τη μελαγχολία και το πένθος, συνάδοντας με αυτό το τελευταίο–, ομολογεί ο Lennon και συστηματικά παραγνωρίζεται ως και σήμερα, στο Isolation για μια ακόμη φορά: Ο κόσμος νομίζει ότι έχουμε πιάσει την καλή, δεν γνωρίζουν πόσο είμαστε φοβισμένοι; Απομόνωση[12]. Γιατί αν έχει στην ιδιοκτησία του ο Lennon επαύλεις τούτο δεν αντισταθμίζει την καταδίκη του να διασχίζει τους έρημους διαδρόμους τους, η παρεχόμενη αποζημίωση, για το ότι, ανάμεσα σε άλλα, εξακολουθεί να μην έχει σπίτι[13], για το ότι απαριθμεί όλους και όλα εκείνα στα οποία δεν πιστεύει για να καταλήξει να πει, αφού η μουσική πάψει, ασυνόδευτος μιας και έχει σιγήσει, μόνος, I just believe in me[14], είναι τέτοια, το δίχως άλλο, συζητήσιμης αξίας, ανυπολόγιστα, απείρως ανεπαρκής. Ο οραματιστής, ιδεαλιστής, περιστοιχισμένος από τα εν αφθονία του υπάρχοντα δεν είναι, όπως του καταλογίζεται, δήθεν, «phony», τουναντίον, η σε όλους τους τόνους διακηρυττόμενη αποτίναξη των δοξασιών λιγότερο ηχεί ως θριαμβολογία και είναι μια αποπνεόμενη αίσθηση μελαγχολίας εκείνη που υπερισχύει, η οδύνη για τη ματαίωση· έστω και αν η απομυθοποιητική προσγείωση, προβάλλεται ως επίτευγμα, “αυτονομία”, αποδέσμευση, εν τέλει αποκαλύπτεται ως ανάγκη, επιβεβλημένη – we just have to carry on και that’s reality· ο ίδιος αποτελεί μια τραγική φιγούρα, προσωποποιώντας, αντικατοπτρίζοντας με τη ζωή και το έργο του την κατάπτωση, το ξεθώριασμά της· καθίσταται ο αυθεντικός του εκφραστής, διαισθανόμενος αυτό, περίπου διεκτραγωδώντας το ξέφτισμα της εποχής, την παρακμή, ο συνθέτης του πικρού απολογισμού της· αν διαθέτει δισεκατομμύρια είναι επειδή επωμίζεται το θλιβερό καθήκον να «κάνει ταμείο».

Ο Lennon είναι ένα παράδειγμα· Look at Me, παροτρύνει στο ομώνυμο τραγούδι, διερωτώμενος: Who am I?, «ποιος είμαι;». Κανείς πλην εμού δεν ξέρει[15], αποφαίνεται. Ο ίδιος, ωστόσο, αμφιταλαντεύεται, παρουσιαζόμενος, αυτοσυστηνόμενος, διαγράφοντας στροφές 180 μοιρών καθώς γυρίζει ο δίσκος, πότε σαν ανυπεράσπιστο, απροστάτευτο παιδί, άλλοτε περίπου ως Μεσσίας, μόνο για να συνταχθεί με το διχασμό, την αμφιθυμία που πρέπει στη εποχή, την κυκλοθυμία που τη διακρίνει, είπαμε, ως αληθινός εκπρόσωπος της, θέλοντας και μη επιστρατευμένος στην υπηρεσία της –what can I do for you? [16]–, αντιφάσκοντας, όντας ανακόλουθος ως προς την ίδια τη σύμπλευση του με αυτή για να καταδείξει εναργέστερα τους δεσμούς των αντινομιών που αναπόφευκτα μαζί της τον συνδέουν, τον κάνουν κοινωνό, φορέα του διχασμού που τη διακρίνει και είναι και δικός του. Κάποιου προσώπου που δεν μπορεί να μείνει απρόσβλητο, αδυνατεί να βγει αλώβητο, πώς θα μπορούσε, από το ανερμάτιστο των καιρών που επιτείνει η ψυχολογικοποίηση, η κακοποίηση, η διαστρέβλωση της ψυχανάλυσης, προβάλλουσα απατηλά ως θεραπεία, στην οποία ο Lennon ενδίδει, όχι μόνο γινόμενος αυτοαναφορικός –με τις νύξεις στη σταδιοδρομία του να διατρέχουν το άλμπουμ, να βρίσκονται διάσπαρτες σε αρκετά από τα τραγούδια–, όπως είπαμε, αυτοεξεταζόμενος, αλλά και κουραρισμένος από τον Arthur Janov και τις άναρθρες New Age κραυγές του[17].

I was the Walrus, but now I’m just John. Στην πορεία προς την εις μάτην αποζητούμενη αυτογνωσία ο Lennon αφαιρεί το ένα μετά το άλλο τα προσωπεία, απεκδύεται των ιδιοτήτων και των φαντασιακών ταυτοτήτων. Αντιθέτως ο δολοφόνος του, ταλανιζόμενος από την παντελή απουσία προσανατολισμού, κλυδωνιζόμενος από το υπαρξιακό κενό, παρενέργεια της εποχής, όντας ο προπομπός του παροξυσμού που αναμένεται να πλήξει το αποσταθεροποιημένο άτομο που της προσιδιάζει, νιώθοντας ο ίδιος μια αποτυχία, εφευρίσκει μιαν ανατεθειμένη στον ίδιο υψηλή αποστολή, υιοθετεί, ενδύεται αυτόν τον μανδύα του «Φύλακα στη Σίκαλη». Εν αντιθέσει με το Lennon, ο ίδιος έζησε στους κόλπους μιας οικογένειας, της οποίας ο πατέρας φέρεται, σύμφωνα με τις μαρτυρίες του δολοφόνου, να συμπεριφέρεται βάναυσα, να βιαιοπραγεί σε βάρος του ιδίου και της μητέρας του. Ο Mark David Chapman δεν αποχωρίζεται ποτέ, φέρει διαρκώς μαζί του τον πατέρα του, κουβαλώντας τον στο δεύτερο συνθετικό του ονοματεπωνύμου του. Ο Chapman δεν είναι άθεος αλλά βαθιά θρησκευόμενος, προσβεβλημένος από τις “βλασφημίες” του Lennon στο God, το περιλαμβανόμενο στο Plastic Ono Band, το οποίο και ακούει, ομολογεί, ξανά και ξανά την περίοδο που προηγείται της δολοφονικής επίθεσης. Ταυτίζεται νοσηρά με το θύμα του ως αυθεντικός stalker, σε σημείο που μεταμορφώνεται σε αυτόν, εν τέλει υποδύεται έναν Lennon αυτόχειρα· δίνει σε αυτό υλική υπόσταση, προσφέρει σάρκα και οστά, καταλαμβάνεται από το αυτοκαταστροφικό πνεύμα του αυτοεκθρονιζόμενου alter ego, τού κατοικοεδρεύοντος στο εν λόγω άλμπουμ που, ως τρομερό σκαθάρι, τέτοιο έντομο αποτρόπαιο, διαισθάνεται τη δυσανασχέτηση, τη δυσφορία που η πληθωρική του παρουσία προκαλεί, υποκινείται από αυτήν, συναισθάνεται την ευθύνη, πεθαίνοντας, να απαλλάξει την ανθρωπότητα και από την τελευταία μετάλλαξη του ανεπιθύμητου εμβληματικού καλλιτέχνη. Ο Chapman, ύστερα επέμενε, δεν είχε συναίσθηση του ότι ο Lennon ήταν άνθρωπος. Αντί για «φύλακας» γίνεται θήτης, σπρώχνει στο βάραθρο την ήδη κατακρυμνιζόμενη αθωότητα· ό, τι απέμενε από την εποχή αυτής.

Βρισκόμαστε πια στα 1980. Ο μόλις εκλεγμένος ως πρόεδρος των Ηνωμένων πολιτειών, τελώντας ακόμη εν αναμονή της επίσημης ανάληψης των καθηκόντων του, Ronald Reagan, σε επίπεδο πολιτική ηγεσίας, θα εκφράσει με επίσημες δηλώσεις του τη λύπη και τον αποτροπιασμό του για τον άδικο χαμό του καλλιτέχνου, κάνοντας παράλληλα ιδιαίτερη μνεία στην ανάγκη να παταχθεί το έγκλημα και η ανομία στους δρόμους της Ν. Υόρκης[18] – το γεγονός, παρεμπιπτόντως, δεν μπορεί, λέει, βέβαια, να αποτελέσει επιχείρημα υπέρ του περιορισμού της οπλοκατοχής. Fake, phony. Ο Chapman παρουσιάζεται βάσει κάποιων θεωριών συνωμοσίας να έδρασε ως εγκάθετος, υποχείριο της CIA. Όσο και αν τέτοιες εκδοχές αποτελούν αποκυήματα της φαντασίας δεν παύουν να ενέχουν μιαν αλήθεια χρησιμεύοντας ως μεταφορά. Γιατί, αν η εν λόγω αφήγηση κάρπισε από αυτό, έτυχε τέτοιας αποδοχής, καλλιεργήθηκε, περιεβλήθη με πίστη από το συλλογικό φαντασιακό, είναι επειδή ο Chapman, πράγματι, έδρασε ως ενεργούμενο, τέτοιο της «Ιστορίας», τρόπον τινά, ή, αν θέλετε, καλύτερα ενός κάποιου “τέλους” της. Ο μύθος της μυστικής συμφωνίας έρχεται να καλύψει την ενοχή σιωπή του “ανώνυμου συλλογικού”, της “κρυφές”, αδιόρατες, απροσδιόριστες, σκιώδεις διεργασίες που έλαβαν χώρα προκειμένου, έτσι, στα κρυφά, να οπλίσουν το χέρι ενός πρόσφορου –και φανατικού θαυμαστή, οπαδού, ο Lennon δολοφονείται από το κοινό του– ημιπαράφρονα. Η επίρριψη της ευθύνης σε μια μυστική υπηρεσία, τέτοια δημόσια, εκπροσωπεί, αποτελεί την έμμεση παραδοχή από τον πραγματικό εντολέα για την ανομολόγητη ανάθεση στον Chapman, από αυτήν την ίδια, του φόνου του ειδώλου μιας κοινωνίας που δεν θα ’χε πια το κουράγιο να το ανεχτεί· τη δύναμη ή το θάρρος να κοιτάζεται στον καθρέπτη. Οι ατέρμονες αντανακλάσεις, οι φτηνές απομιμήσεις τα κακέκτυπα του ειδώλου, που εν αφθονία θα αναφύονταν, ας μην παραλείψουμε να το πούμε, έκτοτε, επίσης κατεδείκνυαν ότι η θύτρια, αν και τέτοια, θα στερούταν βέβαια και αυτό το σθένος να αποδεχθεί το γεγονός του θανάτου, την ικανότητα να πενθήσει, συνειδητοποιώντας την, αναλαμβάνοντας την ευθύνη, που τη βαραίνει, των πεπραγμένων της.

And you will know us by the trail of dead - Mark David Chapman

[1] I wanted you, you didn’t want me και I needed you, you didn’t need me καταλογίζει στην μητέρα και τον πατέρα του αντίστοιχα, σε αυτούς απευθυνόμενος διαδοχικά, νοερά, τραγουδώντας, σε αμφότερες τις περιπτώσεις καταλήγοντας: so I just got to tell you goodbye. Το εν λόγω κομμάτι μπορείτε να ακούσετε εδώ.

[2] Το I found out 3^ο και το God 10^ο κατά σειρά κομμάτι του LP.

[3] Βλ. Σ. Φρόυντ, Το Οικονομικό Πρόβλημα του Μαζοχισμού, στο Ναρκισσισμός, Μαζοχισμός, Φετιχισμός, Επίκουρος, Αθήνα 1991. Έτσι, μας δίνεται η ευκαιρία να παρατηρήσουμε ακόμη, όταν ο Lennon μοιάζει να δίνει κουράγιο στον εαυτό του, λέει: Hold on John (στο Hold on, 2^οκομμάτι του δίσκου), η φωνή του, ηχεί σαν αυτήν κάποιου τρίτου· είναι τέτοια, πρόκειται πράγματι για τη φωνή αυτής της “προσαρτημένης”, ενσωματωμένης, αδιαλείπτως παρούσας κριτικής που διαψεύδει αυτό το οποίο έπεται – when you’ re by yourself and there’s no one else: Κανείς ποτέ δεν αφήνεται ακριβώς μόνος του.

[4] Βρίσκεται εδώ.

[5] Τέτοιας, άλλωστε, ανεκπλήρωτης, ματαιωμένης. Το νήπιο, παρεμπιπτόντως, συν τοις άλλοις, σωματικά μειονεκτεί, είναι ανίσχυρο, όπως θυμάται ο Lennon στο Remember – Remember when you were small how people looked so tall, και διαμαρτύρεται με το ξεκίνημα στο Working Class Hero – As soon as you’re born they make you feel small.

[6] Για τούτο μας ενημερώνει ο Lennon, στο God και πάλι.

[7] Just a boy and a little girl trying/ to change the whole wide world. Το κομμάτι εδώ.

[8] John Lennon/Plastic Ono Band, σημειωτέον, ο πλήρης τίτλος του.

[9] Η κατακλείδα του God.

[10] Το όνομα του κεντρικού χαρακτήρα στο διάσημο μυθιστόρημα του J. D. Salinger Ο Φύλακας στη Σίκαλη, ενός έφηβου ο οποίος απεχθάνεται κάθε τι προσποιητό, “δήθεν”. Το βιβλίο και ο ήρωας του γίνονται εμμονή στον Chapman, ο οποίος επιχειρεί να ανάγει το έργο σε ενός είδους μανιφέστο του, απευθύνοντας προτροπές στο κοινό να το διαβάσει, ισχυριζόμενος, σύμφωνα με δημοσίευμα των Times της Ν. Υόρκης πίσω στο 1981, ότι «θα βοηθήσει πολλούς να καταλάβουν αυτό που συνέβη».

[11] Σχετικές δηλώσεις του Chapman παρατίθενται από την Lynne H. Schultz στο άρθρο της με τίτλο March 4th, 1966: The Beginning of the End for John Lennon?

[12] People say we got it made/ Don't they know we're so afraid?

[13] Όπως ο ίδιος καλά γνωρίζει: We're afraid to be alone/ Everybody got to have a home, ο.π.

[14] Για άλλη μια φορά στο God.

[15] Who am I supposed to be/ nobody knows but me. Το κομμάτι εδώ.

[16] Ο.π.

[17] Εμπνευστή της «primal scream» θεραπείας και συγγραφέα του βιβλίου The Primal Scream.

[18] Το βίντεο των δηλώσεων.

Αληθινά πυρά

2011-08-31T23:01:00.002+03:00

[Το κείμενο σε αρχείο pdf]

Ο Νορβηγός πρωθυπουργός, πληροφορούμεθα, συχνά πηγαίνει στη δουλειά επιβαίνοντας στα δημόσια μέσα συγκοινωνίας. Οι συνεπιβάτες του, απλά, κοιτούν τη δική τους· όπως επιτάσσει η νορβηγική ευγένεια, η περίφημη διακριτικότητα, θα μείνουν ίσως να κοιτούν επίμονα τα πόδια τους, τα παπούτσια τους, για το υπόλοιπο της σύντομης διαδρομής. Τα πόδια δεν θα σηκωθούν να χτυπήσουν το κεφάλι, το κεφάλι παραμένει σκυφτό, ούτε για να παραχωρήσουν το κάθισμα σε αυτόν που μόνο κατέχει μια καρέκλα, τον «πρώτο μεταξύ ίσων», αν και, θα δούμε, οι ιεραρχήσεις άρον άρον ανατρέπονται, τα αντικείμενα, στο πόδι, αποκαθηλώνονται, καθαιρούνται από την τάξη τους. Ο επί κεφαλής δεν κινδυνεύει από μάτιασμα, το βλέμμα, καθήλωση, είναι σαν να ‘χει καρφωθεί, έχοντας βάλει πόδι να υπακούει σε αυτό το προκαταρτικό στάδιο της θέασης, όπως το ‘βλεπε ο Φρόυντ[1], όπου η ηδονοβλεψία έχει ως αντικείμενο ένα μέρος του ιδίου σώματος. Όχι έρωτας ή μίσος, ο άλλος γίνεται πια αδιάφορος, κάθε ενδιαφέρον αποσύρεται από τον εξωτερικό κόσμο, για καλό ή κακό· αυτή η “πραότητα” που επικαλούνται όσοι βρίσκουν ακατανόητα τα ειδεχθή εγκλήματα του στυγερού δολοφόνου Breivik[2], διατεινόμενοι πως αυτή και το μακελειό είναι ασυμβίβαστα, είναι μια ειρήνευση που ως ξακουστή διαμεσολαβητική, ειρηνοποιός δύναμη έχει επιτύχει η Νορβηγία χάρη στην εσωστρέφεια. Αυτή την οποία απαράβατα συνοδεύει το ναρκισσισμό.

Η ναρκισσιστική προσωποποίηση ως διαδικασία, η αποδυνάμωση κάθε κοινού πόλου αναφοράς, η μαζική λιποταξία από τους θεσμούς, η ραγδαία εξασθένιση, η εξαέρωση της αίγλης τους, η ρευστοποίηση, η απορύθμιση τους ώστε να προσαρμόζονται, ελαστικοποιούμενοι, διαστελλόμενοι, στις βλέψεις ενός αυτογοητευόμενου, εξυμνούμενου ατόμου που έχει ως μόνο γνώμονα τις ιδιωτικές του υποθέσεις, προάγει μια τέτοια ηδονοβλεψία διέπουσα την αντιμετώπιση που επιφυλάσσεται στην πολιτική, στα κοινά, ενδεικτική της χαλάρωσης της σχέσης με τον άλλο, με την ψυχορραγούσα πραγματικότητα. Εκφράζεται επιτακτικά το αίτημα: οι πολιτικοί να είναι επικοινωνιακοί, προσιτοί, να προσφέρουν στα αδηφάγα μάτια μια αποκαλυπτική θέα της καθημερινής ζωής τους, να παρουσιάζονται «ανθρώπινοι», να ‘ναι «απλοί», να μιλούν τη γλώσσα αυτή που ‘ναι «της εποχής» και «του κόσμου». Σε αυτή τη βλέψη ανταποκρίνεται η Αμερικανή βουλευτής Gabrielle Giffords διοργανώνοντας τις «ανοιχτές» εκδηλώσεις, τα «Congress on your corner» της, όπου σ’ ένα από αυτά στη γωνία είναι ο θάνατος εκείνος που καραδοκεί. Ένας οπλοφόρος ανοίγει αδιακρίτως πυρ με αποτέλεσμα έξι νεκρούς και πολλούς τραυματίες ανάμεσα στους παριστάμενους. Δεν συγκαταλέγεται ανάμεσα στις απώλειες η αξιωματούχος, δεν έχει σημασία, ο θάνατος είναι εξισωτικός. Αυτή η εξίσωση, ο «εκδημοκρατισμός» όπου εξοβελίζει, ανοιχτά και απροκάλυπτα παραπετάει σε μια τέτοια, βάζει στη γωνία τη βιωμένη εμπειρία, που είναι συνώνυμος της εξομοίωσης, της ισοπέδωσης, της απαγόρευσης, της κατάλυσης των διακρίσεων, αυτής μεταξύ πραγματικότητας και ψευδαίσθησης συμπεριλαμβανομένης, είναι θάνατος. Αυτή η «δημοσιότητα» καταρρακώνει, εν ψυχρώ “εκτελεί” το δημόσιο κόσμο των σημασιών.

Ο Jared Lee Loughner, δράστης της αιματηρής, δολοφονικής επίθεσης, της αποτυχημένης απόπειρας κατά της ζωής της βουλευτού, ωστόσο δεν αστόχησε ως προς αυτό: Διακήρυττε, οι λέξεις δεν έχουν νόημα, «words have no meaning», ότι ο κόσμος που βλέπουμε δεν είναι αληθινός. Παρακολούθησε επανειλημμένως τις εκδηλώσεις της Giffords, αυτές τις παρωδιακές προσομοιώσεις δημόσιου διαλόγου, τις απομιμήσεις κοινωνικής λογοδοσίας, τις απατηλές συμμετοχικές διαδικασίες. Όπως περίπου ο Άρνολντ Σβατζενέγκερ –αυτός με τις τόσες συμμετοχές με ρόλους σε πάμπολλες δυσοίωνες μελλοντολογικές παραγωγές που, αναλαμβάνοντας αυτόν τον «πολιτικό» του κυβερνήτη μιας πολιτείας εκτεινόμενης στην παραμεθόριο της πραγματικότητας, προοιώνιζε μια ακόμη δυστοπία, αυτήν της συγχώνευσης πραγματικού και εικονικού– καλωδιωμένος στον προσομοιωτή στην Ολική Επαναφορά, ξεσπά με βιαιότητα, όντας θύμα μιας, μας βεβαιώνουν, σπάνιας ανεπιθύμητης ενέργειας, καταδικαζόμενος να μένει εγκλωβισμένος αιώνια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας. Αφού το βλέμμα έπαυε να ‘ναι φονικό, οι σφαίρες ύστερα, οι ριπές ενός όπλου εν ριπή οφθαλμού, και αντ’ αυτής, διέτρησαν ή απειλούσαν τον γυάλινο –διάφανο– προστατευτικό θόλο που περιέκλειε μια καθημερινότητα σε συνθήκες ελεγχόμενες, υπό διακριτική επιτήρηση όσο και αδιάλειπτη, θραύοντας το παραπέτασμα, κάνοντας να μην υπάρχει πια υποκείμενο και αντικείμενο, να μη ξεχωρίζει μέσα και έξω. Έξω από το θερμοκήπιο ένα τοπίο αφιλόξενο, ερημικό, απλωνόταν, σεληνιακό και εξωγήινο, όπως ακριβώς το σκηνικό στα αμερικανικά προάστια, αυτά τα μικροαστικά suburbs του Tucson της Αριζόνα όπου ο δολοφόνος, χαρακτηρίζοντας προϊόν σκηνοθεσίας τα ταξίδια στο διάστημα, θιασώτης των συνωμοσιολογικών θεωριών περί στημένων αποστολών την NASA, διέμενε περιστοιχισμένος από κάκτους, άμμο και φοινικόδεντρα.

Ο Loughner αποζητά να κοιταχτεί, να θεαθεί από ένα ξένο Εγώ. Τούτο δυσχεραίνεται στην έρημο· αποβάλλεται σαν ξένο σώμα, ο περίγυρος του αποστασιοποιείται, δεν θέλουν ούτε να τον βλέπουν, να έχουν νέα του, μαθαίνουμε από τη νεότερη ανταπόκριση που αποστέλλει το ειδησεογραφικό πρακτορείο Associated Press[3]. Ο αποσυνάγωγος δελεάζεται από την υπόσχεση της Giffords ότι θα ‘ναι αυτός που θα τεθεί στο επίκεντρο, ο ψηφοφόρος, το κοινό που θα ‘χει τον πρώτο λόγο. Της υποβάλλει μιαν ερώτηση, είναι περίπου η εξής: What is government if words have no meaning? Τι είναι κυβέρνηση αν οι λέξεις δεν έχουν νόημα. Δεν λαμβάνει καμιάν απάντηση, η «εκπρόσωπος» του απλά στέκει αμήχανα, είναι η αμηχανία την οποία προξενεί το ενδιαφέρον όταν δεν είναι τέτοιο αφηρημένο, γενικόλογο, όπως αυτό το κυμαινόμενο, νομαδικό «δημόσιο», το εξόχως ευμετάβλητο της «κοινής γνώμης»· αν τύχει να αποδειχθεί περισσότερο “εξειδικευμένο” από αυτό των ομάδων ειδικού ενδιαφέροντος, ομίλων πιέσεως, λόμπυ. Ο καταμερισμός του υπακούοντας στα πρότυπα που θεσπίζονται από τα μερίσματα των μετοχών Ανωνύμων Εταιρειών, έχοντας εκεί τη ρίζα του, αντιστοιχώντας στα interest rates, παίρνοντας την κατιούσα μαζί με το αγοραστικό ενδιαφέρον – σημειώνει κάμψη στις διεθνείς χρηματαγορές.

Ο επενδυτής φέρεται να ‘ναι θυμωμένος από την απουσία απόκρισης από πλευράς της επενδυτικού συμβούλου. Είναι οργισμένος αισθανόμενος εξαπατημένος. Επειδή επένδυσε σε μια επικοινωνιακή φούσκα. Ωστόσο αυτό το έμμονο ενδιαφέρον, τέτοιο νοσηρό που προσιδιάζει, θα άρμοζε σε ένα stalker, δεν παρεκκλίνει ως προς την ουσία του και τόσο από την απο-επένδυση, από το μονοπωλιακό που συναντήσαμε ως τώρα. Τα ευρήματα που προέκυψαν από τις έρευνες των διωκτικών αρχών, ανάμεσα σε αυτά ένα κομμάτι χαρτί με την υπογραφή του κατηγορούμενου, του βασικού ύποπτου, πλάι στο όνομα της βασικού μετόχου, το μαρτυρούν· ο Loughner διαπραγματευόταν τη συγχώνευση δύο εταιρικών κολοσσών· το ενδιαφέρον που εξεδήλωσε, τέτοιο για αγορά και διεύρυνση του κύκλου εργασιών ήταν τέτοιο για ενσωμάτωση, έφερε αυτήν ως προϋπόθεση, ρήτρα και παράλληλα αποσκοπούσε στη συναφομοίωση αυτού και της Giffords, των δύο συμβαλλομένων μερών. Μια τέτοια καταβρόχθιση –κάπως σαν την απορρόφηση μιας επιχείρησης από έναν επενδυτικό όμιλο– από την οποία διακρίνεται το στάδιο της πρωκτικής-σαδιστικής οργάνωσης, οπότε και η φθορά ή και καταστροφή του αντικείμενου της επιθυμίας αποτελεί γεγονός αμελητέο[4]. Και εν τέλει ο στρατηγικός στόχος επετεύχθη· η “συναίρεση” των δύο διενεργήθηκε με εγγυητή τη δημοσιότητα που καλύπτει την υπόθεση, συνενώνοντας την Giffords και το Loughner με τα δεσμά της διαφάνειας που περιβάλλει, εγκολπώνεται, στεφανώνει το αποδιδόμενο από τα μέσα προφίλ του δράστη και τις λεπτομέρειες που βλέπουν το φως από τη νοσηλεία και την ανέλπιστη ανάρρωση του θύματος.

Ως αποζημίωση για τη μη απόδοση της επένδυσης, την αγνόηση του από τη Giffords, το καθεστώς του θεάματος αναγορεύει το Loughner σε ισότιμο εταίρο, προνομιακό συνομιλητή, συνδιαλέγεται μαζί του αντικρούοντας τις θέσεις του, σαν να επρόκειτο για διαρρεόμενες φήμες, απορριπτόμενες ως ανυπόστατες, που αποσκοπούν στο να πλήξουν την αξιοπιστία τους που παραπαίει, τις διεθνείς χρηματαγορές· σαν να χρήζουν, δηλαδή, διάψευσης, αναγνωριζόμενες ως δεινή απειλή, προσδίδοντας κύρος σε αυτούς τους ισχυρισμούς, τους κατά τα λοιπά χαρακτηριζόμενους ως κλάδους ενός παραληρήματος. Καθώς τα παπαγαλάκια του χρηματιστηρίου της ενημέρωσης αναπαράγουν αναρίθμητα στοιχεία γύρω από την υπόθεση για να συνθέσουν ένα “υπερπραγματικό” σκηνικό εν μέσω του οποίου φέρεται να διαδραματίζεται, ένα σούπερ-ρεαλιστικό προφίλ του παράφρονα φερόμενου ως δράστη, υπεραναπληρώνουν το γιγαντιαίο, μη διαχειρίσιμο έλλειμμα αληθοφάνειας, απόρροια της μαύρης τρύπας του ενδιαφέροντος που, αποτραβούμενο, αποσυρόμενο όπως είδαμε, από τον εξωτερικό κόσμο, τέτοιο χωνευτικό, διατελεί ρόλο μιας χοάνης εκμηδενιστικής, συμπαρασύρει τα πάντα στην απο-ουσίωση, επιφέρει τη ραγδαία από-πραγματικοποίηση τους. Αφού τα αποθέματα της πραγματικότητας τάχιστα εξανεμίζονται, οι απλουστευτικοί ισχυρισμοί του Loughner, του ασασσίνου ο οποίος διατείνεται ότι τίποτα δεν είναι πραγματικό –και άρα όλα επιτρέπονται, ακόμη και αν πρόκειται για κάτι τόσο ανήθικο όσο η μαζική απόσυρση των καταθέσεων των αποταμιευτών από τα πιστωτικά ιδρύματα–, οι εντυπώσεις που τα ψελλίσματα αυτού του πραγματικού τρομοκράτη δημιουργούν πρέπει να διασκεδαστούν, να διαψευστούν εμφατικά, καθότι ενσπείρουν τον πανικό –αν και, εκ πρώτης θα νόμιζε κανείς, πρέπει να παρακάμπτονται ως γελοίοι– όπως οι ψίθυροι που φέρνουν ρίγη στις αγορές για την ανεπάρκεια των αποθεματικών, τα πλασματικά στοιχεία που τα αφορούν, μιας τράπεζας την οποία οι κακές γλώσσες θέλουν να βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης.

Η διαφάνεια των συναλλαγών, η φαινομενική διαύγεια που τάχα κατακλύζει την υπόθεση που διαλευκαίνεται, ως συναπτόμενη δανειακή σύμβαση με το Jared Lee Loughner, οικονομικό δολοφόνο, τέτοιον πληρωμένο με το σκηνοθετικό ανέβασμα, τη χρηματοδότηση, την υλική επιχορήγηση της φαντασιοπληξίας του, τη φέρουσα για τον εμπνευστή ως τίμημα τη βίωση της σκληρής πραγματικότητας των αμερικανικών φυλακών, αντιπαραβάλλεται στη μυστικοπάθεια που οφείλει να διέπει τις συνωμοσίες τις οποίες ο δράστης καταγγέλλει. Όμως, απ’ την άλλη, η πληθώρα των απίθανων λεπτομερειών που, όπως υπαγορεύεται από τον ατέρμονο, διαρκή «εκδημοκρατισμό», εδώ των “συμβάντων”, βλέπουν το εκτυφλωτικό φως της δημοσιότητας, ρίπτοντας τάχα τέτοιο άπλετο στο εγκληματολογικό μυστήριο –ένας καταιγισμός τέτοιων απειράριθμων, το καθημερινό, το τετριμμένο επαναξιολογούμενα, αναβαθμιζόμενα, ανάκατα προσφερόμενα στο κολακευμένο, καθότι, εμμέσως, στη δική του κοινοτοπία, το ίδιο προβιβαζόμενο, φιλοθεάμον κοινό–, το δίχως άλλο θαμπώνουν, σκοτίζουν την παρουσιάζουσα σαφείς πτωτικές τάσεις διάκριση σημαντικό/ασήμαντο, της οποίας η δυνατότητα καταποντίζεται σε έναν ωκεανό από τον παράγωγο πληροφοριακό «θόρυβο», αυτόν το “λευκό” –μ’ όλες τις συχνότητες στην ίδια ένταση, αντιστρόφως ανάλογη αυτής του πολυδιασπασμένου ενδιαφέροντος– τον οποίο ξεσηκώνει κάθε «πολύκροτη υπόθεση» και που το κάθε τι υποβιβάζεται στην δική του “κατηγορία”, επαληθεύοντας τη διαπίστωση, προς επίρρωσιν αυτής της απόφανσης του παρανοϊκού ότι οι λέξεις, τίποτα πια δεν έχει νόημα. Αν, επομένως, πληροφορούμεθα ότι ο Loughner έδινε την εικόνα ενός συνηθισμένου, κανονικού ανθρώπου, μαθαίνουμε ότι έβγαζε στα φιλήσυχα προάστια βόλτα το σκύλο του, ενώ εθεάθη να ακούει μουσική από ένα iPod, δεν είναι στο τέλος-τέλος παρά για να πεισθούμε ότι κάθε καθημερινός άνθρωπος βρίσκεται στα πρόθυρα να σαλτάρει· ενώ βαδίζει, φαινομενικά αμέριμνος και ατάραχος, κρατώντας το λουρί του κατοικίδιου του, βαστιέται μόλις και μετά βίας, είναι ανά πάσα στιγμή έτοιμος να αποχαλινωθεί, διαρκώς ισορροπώντας σε τεντωμένο σκοινί, όντας δέσμιος στα όρια μεταξύ παράνοιας και πραγματικότητας. Όπως ο “φευγάτος” Loughner που ακούει μουσική από το δημοφιλές, pop gadget. Σε λίγο οι φωνές ανεπαίσθητα μετατοπίζονται, μεταναστεύουν· από τα ακουστικά μετεγκαθίστανται μέσα στο κεφάλι του.

Στο εσωτερικό αυτού του κεφαλιού της Gabrielle Giffords θα μπορούσε το βλήμα να παρέμενε σφηνωμένο, θα καθίστατο αδύνατο να αφαιρεθεί· καρφωμένο σαν έμμονη ιδέα θα βρισκόταν εκεί εφ’ όρου ζωής, αν και δεν οδήγησε βολίδα, ακαριαία στο βιολογικό θάνατο. Αυτός, δηλαδή ο θάνατος, στο Inception –η σύλληψη, σπορά, ρίζωμα, γέννηση μιας ιδέας– του Κριστοφερ Νόλαν κάνει, όταν παρίσταται, πληρωτέος επί τη εμφανίσει, επιδιωκόμενος ως διέξοδος κινδύνου, να καταρρέουν αυτοστιγμή τα αρχιτεκτονήματα του προκάτ ονείρου. Ο Loughner που και αυτός γοητεύεται από την τεχνική του lucid dreaming, μια μέθοδο που υπόσχεται τη χειραγώγηση, τον έλεγχο επάνω στα όνειρα αυτού που την εφαρμόζει, βρίσκει την οδό διαφυγής κλειστή· η Giffords δεν θα πεθάνει, η παρ’ ελπίδα επιβίωση της, η ανάρρωση επετεύχθη, η libido, τα αποθέματα μιας τέτοιας περισσευούμενης ναρκισσιστικής που ενδοστράφηκε, εγκαταστάθηκε στο πληγμένο όργανο, υποβοηθώντας τη. Το ξύπνημα από το βαθύ κώμα θα έπρεπε να ερμηνευθεί ως εκπροσώπηση του γεγονότος· το υποδηλώνει, έχουμε πια βυθιστεί, ανεπιστρεπτί περιέλθει σε κατάσταση in limbo, βαδίζουμε σ’ έναν ατέρμονο εφιάλτη.

Υπήρξε, εν τούτοις, το τραύμα διαμπερές. Έκριναν αρχικά οι θεράποντες ότι, έχοντας το σημείο εισόδου της πίσω στο κεφάλι, η σφαίρα εξήλθε από τον κρόταφο· κατόπιν διαπιστώθηκε πως είχε την αντίθετη φορά, ήταν το αντίστροφο εκείνο που συνέβη. Το μυαλό παίρνει στροφές, ανάποδες, ναι, στροφές ωστόσο, γρήγορες σαν υπό την απειλή κολλημένου περιστρόφου, σκανδαλίζεται η σκέψη, εκπυρσοκροτεί, η ιδέα πυροδοτείται και βάλλει ξεπηδώντας από το πίσω μέρος του: ότι η γνωμάτευση, η αναίρεση είναι σαν τέτοια άρση των συνεπειών, των επιπτώσεων που, μπρος-πίσω, βγαίνουν απ’ τη μέση, ξεπαστρεύονται με μια τεχνική του μοντάζ. Ότι, έτσι, σε reverse motion, τα πάντα ανεστράφησαν· πως ήταν σαν να μην έγιναν, το βλήμα μπαίνει κι ύστερα βγαίνει σε αργή κίνηση.

Βγαίνοντας από την περιπέτεια περίπου αλώβητη σαν ήρωας κινουμένων σχεδίων που στραπατσάρεται κι ύστερα, σαν ουδέποτε το παραμικρό να συνέβη, επανακάμπτει δριμύτερος με ελάχιστο κόπο, αφού έγινε πρώτα χαλκομανία, επιστρέφοντας στην προηγούμενη του φόρμα, προσλαμβάνοντας την ίδια πάντοτε μορφή, η Giffords, δείχνοντας πώς η ευλυγισία πιάνει οροφή ίσα μόλις επανεξετασθούν οι ανελαστικές δαπάνες συμβαδίζοντας με την ακαμψία τους, θέλοντας να στείλει ένα ακόμη –διπλό– «πολιτικό» μήνυμα, δηλώνοντας ότι τίποτε δεν άλλαξε, πως δεν πτοείται, επανεμφανιζόμενη για να ψηφίσει, όπως θα ‘κανε και πριν, στην ψηφοφορία του αμερικανικού κογκρέσου για τον επαναπροσδιορισμό της οροφής του δημόσιου χρέους[5], σε μια ακόμη πανηγυρική εκδήλωση γίνεται η προσωποποίηση της εξάρνησης της πραγματικότητας δια μέσου της επιζητούμενης παντελούς εξάλειψης των συνεπειών. Είτε μιλάμε γι’ αυτές της απληστίας της «ελεύθερης αγοράς», των κερδοσκόπων της οικονομίας του καζίνο, της παράδοσης σε αυτήν με το πιστόλι στον κρόταφο ή και της ρώσικης ρουλέτας της εξίσου «ελεύθερης» ανεξέλεγκτης διάθεσης και χρήσης των όπλων[6]· ο τροχός γυρίζει, μαζί και ο μύλος του ρεβόλβερ. Καιρός μαζί με τα φουσκωμένα μυαλά, να τινάζουμε τη μπάνκα στον αέρα. Είναι καιρός βέβαια που η πολιτική, οι πολιτικοί αυτοκτονώντας, παίρνοντας αφειδώς αέρα, έχουν συνταυτισθεί με το εταιρικό μάρκετινγκ, ο θάνατος είναι πάντοτε αργός, τραβάει σε μάκρος με μεγαλύτερη βραδύτητα από το μακρύ και βαρύ ίσκιο του· η Giffords, ως καρτουνίστικη μασκότ, σαν ένας Ρόναλντ Μακντόναλντ που εμφανίζεται στις φιέστες προς τέρψιν των από τέτοιες παραχορτασμένων όπως από χάμπεργκερς, και γι’ αυτό σαν ζώα σε αιχμαλωσία αδιάφορων, καταναλωτών, απλά επισημοποιεί αυτή την αγαστή συνεργασία, τη συγχώνευση κατά την Pepsi.

Καθώς η υπερταχεία της υπερπραγματικής υπερανάπτυξης βαίνει ολοταχώς προς τον αφανισμό σφυρίζοντας αδιάφορα, υστερικά κορνάροντας, κυνηγώντας το μπιμπ-μπιμπ, βρισκόμενη στο ακριβές σημείο όπου το κογιότ, καθώς κάτω του απλώνεται το βάραθρο, εξακολουθεί, μένοντας, ωστόσο, στάσιμο, να κινεί σπασμωδικά τα πόδια μηχανικά, από κεκτημένη ταχύτητα, μόλις για ελάχιστες στιγμές, προτού κοιτάξει, μόνο για να πανικοβληθεί, κάτω, το καθεστώς της ασημαντότητας, στο παραπέντε της, κατά το προοίμιο της έναρξης μιας ελεύθερης πτώσης πολύ πιο βίαιης από αυτή για την οποία προδιαθέτει η ανώμαλη κάθοδος των δεικτών των χρηματιστηρίων, εν όψει της επικείμενης κατακρήμνισης έχει μόνο να ελπίζει σε αυτή τη ζηλευτή υπερδύναμη των εφτάψυχων χάρτινων ηρώων, ελπίζοντας ότι θα επανεκκινηθεί, στο ίδιο πάντοτε σενάριο, διαθέτοντας αστείρευτες ζωές σαν σε βιντεοπαιχνίδι, βγαίνοντας ατσαλάκωτο, σαν αυτά, προσγειωνόμενο σε μια στοίβα από κολλαριστά χαρτονομίσματα. Τώρα, κατόπιν αυτών, γίνεται σαφές το γιατί η Giffords είναι μια ηρωίδα.

Godspeed you! black emperor - BBF3

[1] Βλ. Σίγκμουντ Φρόυντ, Ορμές και Ορμικά Πεπρωμένα, στο Ναρκισσισμός, Μαζοχισμός, Φετιχισμός, Επίκουρος, Αθήνα 1991.

[2] Βλ. σχετικά την αμέσως προηγούμενη ανάρτηση, Η Αλήθεια για το Διευρυμένο Δίκτυο Υποστήριξης και τους Διαφεύγοντας Συνεργούς του Νορβηγού Δολοφόνου.

[3] Justin Pritchard, Associated Press, January 9, 2011. Απ’ όπου και στην πλειονότητα τους αντλούνται τα σχετικά στοιχεία που εδώ παρατίθενται.

[4] Φρόυντ, ο. π.

[5] Βλ. εδώ σχετικό δημοσίευμα.

[6] Παρεμπιπτόντως, ας το σημειώσουμε, κατά τραγική ειρωνεία, η Giffords συντασσόταν, τουλάχιστον πριν την εναντίον της δολοφονική απόπειρα, με όσους τάσσονται υπέρ της διατήρησης της ανεμπόδιστης οπλοφορίας.

Η αλήθεια για το διευρυμένο δίκτυο υποστήριξης και τους διαφεύγοντες συνεργούς του Νορβηγού δολοφόνου

2011-08-10T11:01:00.001+03:00

[Το κείμενο σε αρχείο pdf]

Στην ταινία Ένας Ενοχλητικός Άνθρωπος του Νορβηγού Γιένς Λιέν, παραγωγής του 2006, ο κεντρικός ήρωας μεταβαίνει σε μια αλλόκοτη πόλη όπου κάθε πτυχή της ζωής είναι επιμελώς τακτοποιημένη, σχεδιασμένη στην εντέλεια, η καθημερινότητα, κάθε δραστηριότητα ελεγχόμενη, χειρουργικά προγραμματισμένη. Κάθε τι απρόοπτο προλαμβάνεται, απολύτως τίποτε δεν είναι ικανό να διασαλεύσει την ομαλότητα, να διαταράξει τη μονοτονία· η ρουτίνα είναι στέρεη, εδραιωμένη, με αυτά τα «ατυχήματα» ακόμη να διορθώνονται, τις επιπτώσεις τους να “ανακαλούνται”, να αναστρέφονται ως δια μαγείας από έναν απρόσωπο μηχανισμό επιφορτισμένο με αυτό το έργο, το οποίο όσοι τον στελεχώνουν επιτελούν χωρίς ευαισθησία αλλά αυτόματα, ανακλαστικά, διεκπεραιωτικά, εμφορούμενοι από μια, θα ‘λεγες, ενσταλαγμένη, δίχως διερώτηση αίσθηση καθήκοντος, όπως ο ενοχλητικός άνθρωπος θα διαπιστώσει τεστάροντας, δοκιμάζοντας τα όρια, μην αντέχοντας να μη νιώθει τίποτα, απορώντας ως που μπορεί να φτάσει αυτή η σιωπή που καλύπτει τα διαδοχικά περιστατικά, για τα οποία δεν γίνεται λόγος, παραμένουν ασχολίαστα, δεν αφήνουν άλλον κανέναν, πέραν από τον ίδιο, άναυδο. Το φιλμ, όσο γι’ αυτό, από τη μεριά του μοιάζει να καταθέτει ένα σχόλιο, τέτοιο δηκτικό· ακόμη και αν δεν πρόκειται για ένα στοχευμένο υπαινιγμό, για έναν “κόλαφο”, τέτοιο χτύπημα σκοπούμενο, όλα ετούτα μοιάζουν να παραπέμπουν ευθέως, μεταξύ άλλων, στο περιβόητο σκανδιναβικό μοντέλο, είναι περίπου αδύνατο κανείς να μην υποθέσει ότι τα διαδραματιζόμενα επί της οθόνης φέρουν ανάγλυφα τη σφραγίδα του περιβάλλοντος που βιώνουν οι δημιουργοί, σεναριογράφος και σκηνοθέτης, στους κόλπους του κατά ορισμένους αξιοζήλευτου κοινωνικού κράτους, με το δίχτυ του προστασίας που απλώνεται, αλλά, προσοχή! –επισημαίνουν, κανείς διαισθάνεται, οι δημιουργικοί συντελεστές, επιστρατεύοντας, για να ανταπεξέλθουν σε μια καθημερινότητα που εκτυλίσσεται απαράλλακτη όπως οι λευκές νύχτες, ένα μαύρο, βιτριολικό χιούμορ–, εγκλωβίζοντας, για να καλύψει μια κοινωνία όπου η ζωή είναι βαρετή και προβλέψιμη, δίχως συγκίνηση, άοσμη και άγευστη[1].

Ο στυγερός δολοφόνος κατά συρροήν Anders Behring Breivik, και εδώ πια διόλου δεν χωρά μαύρο χιούμορ, προσχεδιάζοντας, επί μακρόν, όπως απεδείχθη, συστηματικά καταστρώνοντας, ενορχηστρώνοντας τα ειδεχθή του εγκλήματα επιδιδόμενος σε μια διαδικασία μεθοδικής προπαρασκευής, δηλωτική της ροπής προς τη λεπτομερή οργάνωση που του εμφυσήθηκε από μια κοινωνία η οποία βλέπει έτσι τα όπλα της να στρέφονται εναντίον της, φέρνει αυτήν την τελευταία αντιμέτωπη με μια τραγωδία, της οποίας είναι, ως τέτοιας, οι συνέπειες, το δίχως άλλο, αναντίστρεπτες. Η απώλεια δεκάδων ζωών δεν υπάρχει τρόπος να αναστραφεί, να διορθωθεί. Ο ίδιος ο εμπνευστής και αυτουργός των αιματηρών ενεργειών, εμφανιζόμενος αμετανόητος, παραμένοντας ασυγκίνητος από τις εκκλήσεις που του απευθύνονταν, σύμφωνα με τις μαρτυρίες επιζώντων, από τα θύματα του, τα οποία τον εκλιπαρούσαν να τους χαρίσει τη ζωή, εξακολουθώντας απτόητος, ακάθεκτος τη σωρεία των εν ψυχρώ εκτελέσεων δεκάδων νέων, μοιάζει παντελώς γι’ αυτές να αδιαφορεί, να μην έχει συναίσθηση των συνεπειών των δολοφονικών πράξεων του. Θα μπορούσε έτσι επάξια να διεκδικήσει, δικαίως να του απονεμηθεί αυτός ο τίτλος, να ταιριάξει με το προφίλ ενός «ψυχοπαθητικού χαρακτήρα»· ήτοι ενός ατόμου, θα λέγαμε, συναισθηματικά ανάπηρου, καθ’ όλα ανίκανου να συμπάσχει, να επιδείξει την στοιχειωδέστερη “εμπάθεια”, την παραμικρή συμπόνια· να συναισθανθεί την θέση του άλλου, να μπει σε αυτή. Μια τέτοια διαδικασία “φαντασιακής”, αν θέλετε, ταύτισης σίγουρα δυσχεραίνεται από τις αχανείς αποστάσεις σε μια χώρα μαστιζόμενη από την αποξένωση.

Η Νορβηγία είναι μια χώρα, γι’ αυτό φημίζεται, εξαιρετικά αραιοκατοικημένη· είναι έτσι, θα μπορούσε να ειπωθεί, προκειμένου, ακριβώς, να τηρούνται οι δέουσες αποστάσεις. Μετά το μακελειό οι διωκτικές αρχές αφοπλιστικά δημοσίως εκφράζουν την απορία: γιατί ο δράστης δεν έθεσε, μετά τον δίχως αντίσταση αφοπλισμό του, τέρμα στη ζωή του· και είναι σαν να αναρωτιούνται αν πρόκειται να βρέξει. Είναι η Νορβηγία, υπόψιν, μια χώρα όπου, λέγεται, εκφωνείται δελτίο αυτοκτονιών που ‘ναι όπως το δελτίο καιρού. Αυτή η συχνότητα των αυτοχειριασμών[2], ο αυξημένος αριθμός των σχετικών κρουσμάτων που τείνουν να λάβουν διαστάσεις επιδημίας, όσο και αν κάτι τέτοιο επιχειρείται, δεν μπορεί βέβαια να αποδοθεί στις δυσμενείς κλιματικές συνθήκες. Εκτός και αν το έκτακτο μετεωρολογικό ανακοινωθέν αφορά στον πυκνό παγετό που καλύπτει τις διαπροσωπικές σχέσεις, είναι η πάγια πρόγνωση για την παγοθύελλα που θα εξακολουθήσει να μαίνεται ξεσπώντας σε αυτές.

Ο Χίτλερ, λένε οι συνωμοσιολόγοι, θα γυρίσει από το κρύο, ζει και βασιλεύει κάπου στους παγετώνες της 7^ης ηπείρου – θα πρέπει ένα τέτοιο ενδεχόμενο να μας αφήνει, στ’ αλήθεια, παγερά αδιάφορους. Ο Breivik, ισχυρίζονται κάποιοι, είναι ένας νεοναζί, ένας εξτρεμιστής της δεξιάς, ελατήριο του είναι οι ρατσιστικές πεποιθήσεις, συνιστώντας απόδειξη του ότι η απειλή του εκφασισμού επικρέμεται σαν σπάθη. Όντως, στο ναζιστικό καθεστώς, καθεστώς «διαρκούς επανάστασης», η ανασφάλεια που εμπέδωνε στον πληθυσμό η επιβολή της αρχής της συλλογικής ευθύνης, η θεώρηση των πάντων ως ενόχων έως αποδείξεως του εναντίου, η καλλιέργεια της αίσθησης πως το σύνολο του πληθυσμού αντιμετωπιζόταν ως δυνητικός αντίπαλος, ότι ο καθένας, ανά πάσα στιγμή μπορούσε να διωχθεί ως αντικαθεστωτικός –σε αυτό συνέτεινε η εξολόθρευση των Εβραίων και των λοιπών τεθειμένων στο στόχαστρο μειονοτικών ομάδων, όχι βάσει, έστω, κάποιας υπόνοιας ότι ήταν αντιπολιτευόμενοι, αλλά απλά και μόνο επειδή ανήκαν σε μια κοινωνική κατηγορία που ενοχοποιούταν αυθαίρετα–, διασπείροντας τον τρόμο στην κοινωνία, ενσπείροντας την καχυποψία, επέφεραν την πλήρη αποδιάρθρωση της –εκθεμελίωση που αποτελεί προϋπόθεση θεμελιώδη για την καθίδρυση των ολοκληρωτισμών–, αποθάρρυναν τη σύναψη κοινωνικών σχέσεων υπό το κράτος των επιφυλάξεων, αφού αν οι οικείοι συλλαμβάνονταν και βασανίζονταν θα μπορούσαν να καταμαρτυρήσουν, βασανιζόμενοι οτιδήποτε σε οποιονδήποτε, καθιστώντας των υπόλογο.

Ωστόσο οι ναζί σήμερα περιττεύουν. Αν ο Breivik, είδαμε, αδυνατεί να βάλει των εαυτό του στη θέση του άλλου είναι επειδή δεν διαθέτει τέτοιον, επειδή αμφότεροι, ο άλλος και ο εαυτός, έχουν καταργηθεί μαζί με τη “θέση”, μαζί με τη θέσμιση τους μέσα και χάρη στον κόσμο κοινωνικών φαντασιακών σημασιών της που διαβρώνεται, καθώς η κοινωνία καταβαραθρώνεται· ο θρυμματισμός λογιζόμενος ως ευκαιρία, όπως αυτό το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής που διευκολύνει την πρόσβαση σε πλούσια πετρελαϊκά κοιτάσματα, για των οποίων την εκμετάλλευση οι χώρες της περιοχής ερίζουν, ανάμεσα τους η Νορβηγία, πλάι στην εξόρυξη του «μαύρου χρυσού», φέρνει, απόρροια της απομύζησης, στην επιφάνεια τα μύρια όσα υπεραντλούμενα μελανά. Η αποσάθρωση του κοινωνικού ιστού, η απομόνωση, συνακόλουθα, η κλονισμένη αυτοπαράσταση, είναι που υποκινούν τον Breivik, ο οποίος αν αυτοαναγορεύεται σε τέτοιον, γίνεται αυτόκλητος θεματοφύλακας, προασπιστής της νορβηγικής ταυτότητας, είναι για να μεταθέσει το βάρος από τη δική του τη σπαρασσόμενη, την εκχερσωμένη από κάθε περιεχόμενο, αποεδαφοποιημένη, στα διατρημένα πάτρια εδάφη που κάποιοι τάχα επιβουλεύονται· γι’ αυτήν την αιμορραγούσα, την αποστραγγιζόμενη από κάθε σημασία, υπεραναπληρωματικά, ως «ιππότης» που προστατεύει την ιερή επικράτεια, να αντλήσει ψευδαισθησιακή αίγλη. Ως γνήσιος σκληροτράχηλος Νορβηγός, σκληραγωγημένος από τη χρόνια αποξένωση, ο ξανθός ιππότης είναι, κατά δήλωση που φέρεται να έκανε, «έτοιμος να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του στη φυλακή» και, ασφαλώς, δεν θα τον καταβάλει το καθεστώς απόλυτης απομόνωσης που προσωρινά του επεβλήθη. Επειδή η απομόνωση είναι διαρκής και ο δολοφόνος φυλακισμένος σε ένα πετσί στο οποίο ασφυκτιεί, το μίσος του έναντι των «ξένων» μίσος πρωταρχικά ενάντια στο εαυτό, απέχθεια, απόρροια της δυσφορίας για αυτό που μπορεί να είναι στο υφιστάμενο καθεστώς, την αδυναμία αυτοεκπλήρωσης, και το οποίο, γινόμενο αφόρητο, για να επέλθει μια καταπράυνση, η εκτόνωση, εξωστρέφεται μεταβιβάζεται στον ξένο, το διαφορετικό που, όντας τέτοιος, έχοντας εξωτερικά γνωρίσματα άλλα από αυτόν, δεν θυμίζει στον φορέα του, τον εκφραστή του το πρωτογενές του αντικείμενο-στόχο.

Στις έρευνες των αρχών για το εάν ο δολοφόνος έδρασε μόνος, η απάντηση είναι πως, ναι, πρόκειται για ένα μεμονωμένο, απομονωμένο «πυρήνα»· όσο, όμως, δε για την ύπαρξη συνεργών, ο δράστης, θα μπορούσε να ειπωθεί, έτυχε, τρόπον τινά, της “αρωγής” μιας ολόκληρης κοινωνίας με αυτοκτονικές τάσεις. Ο Breivik είναι ο ίδιος το νοσηρό σύμπτωμα, η παραγνωρισμένη συνέπεια της κοινωνίας της οποίας αυτοσυστήνεται ως θεραπευτής, προβάλλοντας την προσβάλλουσα νόσο, που ‘ναι ο ίδιος φορέας της, στους «ξένους εισβολείς», οι οποίοι, ως τέτοιοι, δηλαδή, ξένοι, αποτελούν το πλέον πρόσφορο όχημα, είναι ο ιδανικός αποδιοπομπαίος τράγος, κατάλληλοι να προσωποποιήσουν την τυραννική αποξένωση. Ο πατέρας του δράστη, εντοπισθείς στη Νότια Γαλλία, τηρεί αποστάσεις, δραπέτης, διαμένοντας εκεί πια μόνιμα, συνταξιούχος διπλωμάτης, απειλεί με περεταίρω κυρώσεις, σχετικά ερωτηθείς, σπεύδει να βεβαιώσει πως έχει διακόψει της διπλωματικές σχέσεις, έχοντας επιβάλει σχετικό εμπάργκο στις διμερείς επαφές από δεκαεξαετίας. Μας μένουν, θα πει, άλλα δεκαέξι χρόνια διακρατικής συνεργασίας και κανείς τρέμει, φανταζόμενος και μόνο το δόγμα αυτό εξωτερικής πολιτικής, το εφαρμοζόμενο πριν την απόσυρση του πρέσβη –πρεσβευτής των “αξιών” μιας κοινωνίας ο οποίος ως “ειδικός διαμεσολαβητής” γαλουχεί με αυτές–, απόηχο του οποίο θα πρέπει να συνιστά η επίσημη τοποθέτηση του επί κεφαλής της εθνικής άμυνας, όταν δικαιολογούσε την καταδρομική του επέμβαση διατεινόμενος πως οι απεχθείς πράξεις του ήταν «αποτρόπαιες, αλλά απαραίτητες». Ο πρόσφυγας-πατέρας τηρεί στάση ουδετερότητας. Ο γιός αμφισβητεί την πάγια πολιτική μη ανάμειξης και προβαίνει σε εμφατική δήλωση σε ότι αφορά την ακολουθούμενη διπλωματική τακτική, προχωρώντας σε μονομερή έναρξη των εχθροπραξιών. «Βρίσκομαι σε πόλεμο», διακηρύττει.

Ο Breivik αδυνατεί να συνάψει ανακωχή με το παρελθόν. Στο παραλήρημα του ως Ναΐτης ιππότης εξακολουθεί να ξιφουλκεί με φανταστικούς μεσαιωνικούς μωαμεθανούς εισβολείς, διεξάγοντας μια σταυροφορία που είναι, όπως ο ίδιος διατρανώνει, τέτοια προσωπική, πράγματι. Έτσι που μπορεί κανείς να εικάσει ότι αυτή η επικρεμάμενη απειλή που φέρεται να πηγάζει από μια ιστορία παρουσιαζόμενη ως διαγράφουσα κύκλους, ο αλλοτινός κίνδυνος τον οποίον επισείει, καθώς ο ισχυρισμός προβάλλεται πως αναβιώνει, δεν αποτελεί παρά μια μεταμφίεση της, με κοστούμια εποχής, σε ένα on-line παιχνίδι υπόδησης ρόλων –τέτοιο πολεμικό, σαν αυτά στα οποία αρεσκόταν να επιδίδεται, κάνοντας την «προπόνηση» του ο δράστης–, μιας προσωπικής προϊστορίας· την πανοπλία μιας εκλογικευτικής αφήγησης, τη μεταφορά ενός απώτερου παρελθόντος του οποίου έχει λάβει χώρα η απώθηση· με τη σειρά τους οι αλλοεθνείς παρείσακτοι μετωνυμία ενός είδους, χριζόμενοι εκπρόσωποι, ενσαρκωτές, εισηγούμαστε την υπόθεση, κάποιου εξοβελισμένου συντριπτικού βιώματος, απροσδιόριστου, λησμονημένου, ανήκοντος στην επικράτεια του ασυνειδήτου, η φοβούμενη, ξορκιζόμενη του επανάκαμψη τροφοδοτεί το αδιάλειπτο άγχος για τη διασφάλιση του απαραβίαστου των συνόρων. Αν το εν λόγω παρελθόν δεν είναι δυνατό να επαναληφθεί, είναι επειδή, απλά, ουδέποτε αναγνωρίστηκε ως τέτοιο, εγκαταλείφθηκε, ουδέποτε συντελέσθηκε ο αποχωρισμός, η αναγκαία απαγκίστρωση· η αυξημένη μέριμνα για την περιστολή, τον περιορισμό του, προκαλώντας την υπερφόρτιση, εκβιάζουν την αέναη αναπαραγωγή το διαιωνισμό του, τη συντήρηση του εις το διηνεκές, την εμμονική, αναπόδραστη ανασύσταση, η “μάχη” που ο δολοφόνος πολεμάει αναπαράσταση μιας μαινόμενης εσωτερικής σύρραξης, οι ορμές του θανάτου, υπερχειλίζοντας, σκορπούν το θάνατο σαδιστικά.

Ο Breivik πολεμά να φανεί αντάξιος του ιδανικού τού Εγώ, να ανταποκριθεί σε ένα τέτοιο που είναι εδώ “Άρειο”· καταβάλει, επειδή κρίνεται, αυτοαξιολογείται ως ανεπαρκής αυτομαστιγωνόμενος, αυτομεμφόμενος για την αδυναμία του τη σχετική, προσπάθειες να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων – άρση βαρών: Υποβάλλεται, φημολογείται, σε πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις· γυμνάζεται, σηκώνει βάρη που το επαχθέστερο όλων, ανάμεσα τους το πλέον δυσβάστακτο είναι, βέβαια, αποδεικνύεται, το να είσαι ο Breivik. Προκειμένου έτσι να ευθυγραμμιστεί με το ανώτερο πρότυπο· σιδηρόφρακτος σταυροφόρος, κουβαλάει το δικό του σταυρό. Η ιδιαίτερη έφεση την οποία εκδηλώνει συνθέτοντας την αφήγηση των ανδραγαθημάτων των ιπποτών, αποδυόμενος στο έργο της εξύφανσης, της κατασκευής ενός κλειστού, ολοκληρωμένου, απρόσβλητου, σε κάθε του πτυχή εξηγήσιμου, λογικοφανούς μέσα στην τρέλα του, “θεωρητικού” συστήματος, της εκδίπλωσης ενός οργανωμένου παραληρήματος υπό τη μορφή αυτού, εκπονώντας το διαβόητο 1500 σελίδων συνωμοσιολογικό «μανιφέστο» του, είναι μια κλίση με αυτήν αλληλένδετη, συγγενής, όπως έχει υποτεθεί,[3] της αυτοπαρατηρητικής διάθεση, της έμμονης αυτοπαρακολούθησης των παρανοϊκών. Οι τελευταίοι δικαίως διαμαρτύρονται ότι ακούν επιτιμητικές φωνές, τέτοιες που τους εγκαλούν, τους στηλιτεύουν, αδιαλείπτως τους επικρίνουν, τους αποπαίρνουν· διαμέσου αυτών, απόηχων του παρελθόντος της συγκρότησης της, η “ελεγκτική”, «λογοκριτική αρχή» που αντιπαραβάλει, συγκρίνοντας τα, με διάθεση “αυτοκριτική”, το πραγματικό Εγώ με αυτό το ιδανικό, αποκαλύπτει τις καταβολές της, αναδεικνύεται η προέλευση της, η υπόσταση της ως μετενσάρκωση του εσωτερικευμένου λόγου του Άλλου, της κοινωνικής κριτικής. Αυτός του ο ναρκισσισμός δεν αρκείται στον αποκλεισμό του, αξιώνει την εξαφάνιση του Άλλου· για να μπορεί ύστερα να ποζάρει για το φακό πάνοπλος, οχυρωμένος ικανοποιώντας τον, απερίσπαστος και ακατάβλητος, ο Breivik, «μοναχικός λύκος» της άκρας δεξιάς[4], κάνει αυτήν την φωνή και την κριτική της να πάψει, την φιμώνει, καταφερόμενος έναντι της κοινωνίας, εξολοθρεύοντας, αφανίζοντας τη στο πρόσωπο των δύσμοιρων θυμάτων του, πνίγοντας τη στη βουβαμάρα την επακόλουθη της σφαγής.

Η τραγωδία κλονίζει την αυτοεικόνιση της Νορβηγικής κοινωνίας, διαψεύδοντας το, θέτοντας το εν’ αμφιβόλλω, όντας, σύμφωνα με τη δημοφιλή παραδοχή, φαντάζουσα ως μια τέτοια που ευσταθεί, ασύμβατη, αταίριαστη με το αυτάρεσκο προφίλ της, κάνοντας την να διαρρηχθεί ως τέτοια μιας «κοινωνίας ίσων ευκαιριών». Η εν λόγω ανάγνωση μόνον εκ πρώτης μοιάζει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Έτσι, κάπως εμβαθύνοντας, η ίδια αυτή φιλολογία των «ευκαιριών», των οποίων η εν αφθονία «παροχή» αποτελεί καύχημα, συνθέτει μια ατμόσφαιρα αποπνικτική, όπου κανείς οφείλει να καρπωθεί τα με γενναιοδωρία προσφερόμενα οφέλη· αν, δε, παρ’ ελπίδα, φανεί κατώτερος των καλλιεργούμενων προσδοκιών, θα ‘ ναι ο μόνος υπαίτιος, η ευθύνη για την αποτυχία καθ’ ολοκληρίαν θα του πιστωθεί. Το ιδανικό τού Εγώ του δολοφόνου συναντά, αναφαινόμενο ως εκτρωματικό του υποπροϊόν, ένα τέτοιο “κοινωνικό”, το οποίο ενθαρρύνει την αυτοενοχοποίηση, τον αυτοοικτιρμό, την αυτολύπηση, την ισοπεδωτική, ακατανίκητη αίσθηση μειονεξίας, συνακόλουθα της υπερτροφίας ενός αναπτυσσόμενου τιμωρητικού Υπερεγώ που διαρκώς ζητά το λόγο, απαιτεί εξηγήσεις για τη μη εκμετάλλευση των θρυλούμενων αναρίθμητων δυνατοτήτων, των πολυθρύλητων απεριόριστων «επιλογών», παραγνωρίζοντας πως όλες τους είναι τέτοιες κατ’ επίφασιν. Δεν μπορούμε να επικαλεσθούμε οποιοδήποτε ελαφρυντικό, να δώσουμε την παραμικρή επιτακτικά, εκβιαστικά τέτοια ζητούμενη αιτιολόγηση, ενόσω εξακολουθούμε να παρακάμπτουμε το συγκαλυμμένο, το παραγνωρισμένο: ότι η πολυπόθητη αυτοεκπλήρωση, η αυτοπραγμάτωση, στο μεταμοντέρνο συνοψιζόμενη υπό το προστακτικό μότο «να είσαι ο εαυτός σου», είναι καταδικασμένη να βαίνει αλλεπάλληλα αναβεβλημένη, ματαιούμενη, καθ’ όσον η παντελής απουσία νοήματος παραμένει βασανιστική, ελλείψει οποιασδήποτε ηθικής, φαντασιακής ανταμοιβής κατά τη μεσουράνηση του οικονομικού κινήτρου και τη σύμφυτη με αυτή παντοκρατορία του ανταγωνισμού, ο οποίος διόλου δεν αφήνει αλώβητο το «σκανδιναβικό μοντέλο» το φαινομενικά «κοινωνικά αλληλέγγυο», κατά τα λοιπά άρτια συνεργαζόμενο, βρισκόμενο σε απόλυτη σύμπνοια, συμβεβλημένο με την οικονομία της αγοράς. Το πώς, ανάμεσα στους δεκάδες αδικοχαμένους νέους, ξεχώρισε επικοινωνιακά, από επίσημα χείλη έγινε ιδιαίτερη, επιλεκτική μνεία σε αυτήν την απώλεια ενός άτυχου 21χρονου, κατονομαζόμενου ως ανερχόμενου πολιτικού στελέχους, είναι ενδεικτικό της προτεραιότητας που αποδίδεται στην ιεραρχική ανέλιξη, της λαγνείας για την “αριστεία” της εξεταζόμενης κοινωνίας· λες και η εν λόγω διάκριση –και δη επισημαινόμενη ήδη όταν γίνεται λόγος για άτομα που διανύουν την εφηβική ηλικία–, αναφερόμενη αγνοώντας βλακωδώς το θάνατο, ούτως ή άλλως εξισωτικό, προσθέτει κάτι στο χαμό ενός νέου ανθρώπου, από μόνον του εξαιρετικά θλιβερό, τόσο όσο και κάθε άλλου, ανεξαρτήτως τέτοιου είδους “καταξίωσης”, του αν έχει διαπρέψει· προσφέρει κάτι άλλο από ένα επιπλέον στοιχείο των συνθηκών εκκόλαψης του αδίστακτου δολοφόνου που ίσως αν πληροφορούταν την εν λόγω “επιτυχία” του να κόμπαζε, θεωρώντας πως προσθέτει στις δάφνες του η αφαίρεση της ζωής ενός φέρελπι, ενός “υψηλά” ιστάμενου, μοιραζόμενος τα κριτήρια, συμμεριζόμενος τα ιδανικά των διωκτών του.

Κατόπιν αυτών, το εκκολαπτόμενο «αβγό του φιδιού» της ανερχόμενης Σκανδιναβικής νέας άκρας δεξιάς, δεν αποτελεί παρά την «ηθική συνείδηση» της κάθε βόρειας κοινωνίας, επιπλήττοντας, εγκαλώντας την για τη μη εξάντληση του εύρους των δυνατοτήτων της, ζητώντας να αναδείξει κατά το μέγιστο τον «αυθεντικό», τον «καλύτερο» εαυτό της, απαλλαγμένη από αλλοιωτικές, επιβαρυντικές προσμίξεις· πατάσσοντας τους «ακαμάτηδες», ανεπρόκοπους που αποτελούν τροχοπέδη στην πορεία της περαιτέρω ανάπτυξης, της πλέον εύρυθμης λειτουργίας μιας κοινωνίας «καλοκουρδισμένης», «απομυζώντας» την, καρπωνόμενοι τα γενναία κοινωνικά επιδόματα. Πρόκειται εδώ για μια διάσταση, δύο αποκλίνουσες προσεγγίσεις πάνω στο ίδιο ζήτημα· για την πλειοδοσία, τον υπερθεματισμό πάνω στη «Νορβηγική ταυτότητα», το ιδανικό τού Εγώ της Νορβηγικής κοινωνίας: «Κοινωνικό κράτος» ή «πολιτισμικός μαρξισμός».

Κατατρυχόμενος από ένα, όπως είδαμε, καταδυναστευτικό παρελθόν, ο Breivik ωστόσο, ναι, μας δείχνει το μέλλον. Όμως δεν μας προϊδεάζει για την άνοδο του φασισμού, αν πολλοί σπεύδουν να κρούσουν τον κώδωνα του κινδύνου, καλούν σε εγρήγορση, σημαίνουν συναγερμό εν όψει μιας τέτοιας απειλής, είναι, τρόπον τινά, ομοιοπαθείς, μαστίζονται από ένα “σύνδρομο” παρεμφερές με εκείνο από το οποίο πάσχει ο δολοφόνος, γινόμενοι έρμαια, παραμένοντας επίσης δέσμιοι ενός παρελθόντος τραυματικού που, άνευ αυτής, εν τη απουσία ουσιαστικής του διαπραγμάτευσης, αναστοχασμού, ειλικρινούς, επώδυνης αυτοκριτικής –εδώ η “αυτοπαρατήρηση”, είδαμε, υποκαθίσταται από το άγρυπνο βλέμμα και τον εγκλητικό λόγο της νέας δεξιάς–, αφήνεται να αιωρείται, να εμμένει, έως ότου, ακήδευτο και άταφο, άκλαυτο, αλλά μοναχά παραχωμένο, στοιχειώσει. Παραλείποντας συστηματικά το καθήκον, αναβάλλοντας την επίπονη εργασία του αναγκαίου πένθους, οι κοινωνίες είναι καταδικασμένες από καιρό σε καιρό, καταβάλλοντας φόρο αίματος, να «βυθίζονται στο πένθος» και να ‘ναι, θα ‘λεγες, τούτο, ασφαλώς, πρόσκαιρα μόνο, μιλάμε πάντοτε για ένα τέτοιο αυστηρά, ασφυκτικά περιορισμένο στο χρονικό διάστημα το προβλεπόμενο από τις κηρυσσόμενες «εθνικές ημέρες» τις αφιερωμένες σε αυτό, κάτι σαν τις ημέρες τις μισθοδοσίας ή της αποστολής των φορολογικών εκκαθαριστικών, οπότε και, βεβιασμένα, μηχανικά οι οφειλέτες θα ξεπληρώσουν αναδρομικά το από καιρό οφειλόμενο χρέος τους υπεραναπληρωματικά, συντονιζόμενοι με τον άκρατο συναισθηματισμό των Μέσων, τον δίχως περισυλλογή, εκλυόμενο ακατάσχετα ειδικά για να το αντικαταστήσει, να αντισταθμίσει το διαχρονικό έλλειμμα περίσκεψης, ειδικά για την περίσταση, έως δηλαδή την επάνοδο σε κανονικούς ρυθμούς, που ρυθμεί την κανονικότητα τους, ενδοσκοπικής απραξίας και σπάνης.

Δεν είναι μόνο που οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες τις απωθούν, παραμελούν την ουσιαστική ψηλάφηση των δύσκολων, μελανών πτυχών της ιστορίας τους[5], ενίοτε καμωνόμενες πως το τολμούν, αυτομαστιγωνόμενες, προσεγγίζοντας τις επίμαχες ιστορικές περιόδους με έναν τρόπο ριζικά εξωτερικό, έτσι ώστε να κρατούν για τον εαυτό τους μόνον τις εσωτερικευόμενες ενοχές. Είναι, πολύ περισσότερο, που δεν αυτοαμφισβητούνται στο παρόν· ουδέποτε κοντοστέκονται και για κανέναν λόγο, μόνο εξακολουθούν να εκδηλώνουν την υπερκινητικότητα, βαίνοντας στην πεπατημένη, εκδηλώνοντας τις μηχανικές, μονότονα επαναληπτικές κινήσεις που προστάζει η αδιαφιλονίκητα προέχουσα “πρόοδος”, επιτάσσοντας την παλινδρόμηση στις γνώριμες, στερεοτυπικές, τελεσίδικες απαντήσεις που δίνονται ανακλαστικά, ούτως ώστε να προλαμβάνεται κάθε παρέκκλιση από τη συνήθεια. Έτσι η αδιαπραγμάτευτη εξήγηση των τρομακτικών, ανατριχιαστικών ενεργειών του φονιά ως μονοσήμαντων, βάσει των επιφαινόμενων της ακροδεξιάς συνωμοσιολογικής ρητορικής, είναι ακριβώς αυτό, στερούμενη διαπραγμάτευσης, ενδεικτική της πανικόβλητης αναγωγής τους σε κάτι ήδη γνωστό, ένα απόλυτο κακό που αν και τέτοιο δεν είναι επίσης λιγότερο αυστηρά εντοπισμένο, «καλώς διακεκριμένο και ορισμένο», η υπαγωγή τους σε μια παραδεδομένη κατηγορία και ως εκ τούτου διόλου δεν διαφέρει ως προς την ουσία της από την πρεμούρα την οποία επέδειξαν οι δήθεν αντίπαλοι κατά τα λοιπά των θιασωτών της, σπεύδοντας, για να ξεμπερδεύουν με τα γεγονότα, κακήν κακώς να τα αποδώσουν σε ισλαμιστές φονταμενταλιστές. Αμφότεροι αυτοκαθησυχαζόμενοι, παραδομένοι στα πάγια, εξαρτημένα ανακλαστικά, αποκοτούν από την υποχρέωση της κατανόησης του καινούργιου.

Αν οι ναζί προλείαιναν το έδαφος για την υλοποίηση του ολοκαυτώματος και όλων των λοιπών κτηνωδιών με την έντεχνη, ενορχηστρωμένη, βδελυρή διάχυση της αποανθρωποποίησης όσων ομάδων έθεταν στο στόχαστρο, τη μεθοδική καλλιέργεια, η οποία, άλλωστε, εύρισκε για να ριζώσει και να πολλαπλασιαστεί πρόσφορο έδαφος, της εξίσωσης τους με, ούτε λίγο ούτε πολύ, ανθρώπινα σκουπίδια, σήμερα ο ευτελισμός της ύπαρξης συντελείται χάρη σε μια εκπτωχευμένη, ραγδαία απισχνούμενη καθημερινότητα, όπου ο άνθρωπος εξομοιώνεται με ένα ζώο προοριζόμενο να παράγει και να καταναλώνει ολοένα και περισσότερο. Αφού η ζωή δεν έχει κανέναν πια αντίκτυπο, κανένα “εκτόπισμα”, αφού είναι έτσι, πλαδαρή, για όλο και περισσότερους, είναι, όπως στην ταινία, και πάλι, του Γιένς Λιέν[6], δίχως νόημα, από την απουσία αυτού ταλανίζονται, υποφέρουν όλοι, καθίσταται, μη επιφέροντας καμία συνέπεια ολοένα και λιγότερο αληθινή, η απώλεια της φαντάζει ασήμαντη ένεκα της ανόδου της ασημαντότητας, λογίζεται ως αναλώσιμη, εκτός από όσους ψυχρούς υπολογιστές είναι ένθερμοι οπαδοί της βλέψης για «ορθολογική» κυριάρχηση επάνω της, και από όσους παραλογίζονται, παρανοούν συγχέοντας την πραγματικότητα με αυτήν την εικονική των video games, βρισκόμενοι στα όρια, πληθαίνοντας και έτοιμοι, περνώντας στο επόμενο επίπεδο δυσκολίας, να σαλτάρουν, ξεσπώντας σαν σε προσομοίωση σε μια βία αποϊδεολογικοποιημένη, καθ’ όλα άλογη, απονενοημένη, της οποίας η συνοδευτική αιτιολόγηση είναι προαιρετική και προσχηματική, όπως η υπόθεση στα παιχνίδια «πυροβόλα ότι κινείται», των οποίων η ουσία συνοψίζεται επαρκέστατα στη εύγλωττη επωνυμία τους.

Συνοψίζοντας κι εμείς να πούμε ότι η ενέργεια του Breivik, περισσότερο από δηλωτική της ανόδου των νεοφασιστών –άραγε δεν είναι η διατήρηση του παραδοσιακού όρου με την προσθήκη, τη συνοδεία του προθέματος «νέο-» ενδεικτική της ανεπάρκειας του να περιγράψει αυτό το καινούργιο, διερωτώμεθα–, συγγενεύει με τα school shootings, φαινόμενο των τελευταίων ετών που τα κρούσματα του διαρκώς πυκνώνουν. Τείνουσα να θεωρηθεί περίπου συνηθισμένη, δίχως να σοκάρει τους εξοικειωμένους τηλεθεατές, αποπραγματικοποιημένη από την οθόνη, από αυτήν φιλτραρισμένη σαν να ‘ταν από αυτό το τηλέφωνο του γραφείου του Άιχμαν, στα απαθή πρόσωπα τους διαγράφει την μπανάλ όψη της νέας, πιο τετριμμένης «κοινοτοπίας του κακού». Στις επόμενες “πίστες” η βία αυξάνει, έως ότου να γενικευθεί, γινόμενη ανεξέλεγκτη. Άκρατη βία έναντι των ξένων, ναι· θα πει κατά πάντων, όλων ημών, όλοι αποξενωμένοι, όλοι εναντίον όλων, ξένοι μεταξύ μας, ξένοι από την καθημερινή ζωή, ξένοι ως προς τον ίδιο μας τον εαυτό αυτόχειρες.

At the drive-in - Arcarsenal

[1] Μια γεύση από την ατμόσφαιρα του εν λόγω κινηματογραφικού έργου μπορείτε να πάρετε βλέποντας το σχετικό τρέιλερ.

[2] Τέτοιων με νεκρούς αληθινούς που δεν ανασταίνονται· όχι όπως ο κεντρικός χαρακτήρας στην προαναφερθείσα ταινία, ο οποίος όταν επιχειρεί, απηυδισμένος, πέφτοντας στις ράγες του τραίνου, να αυτοκτονήσει, ξυπνά την επομένη αρτιμελής χάρη στην παρέμβαση του “συνεργείου” που έχει φροντίσει για την αποκατάσταση των ζημιών, έχει επισκευάσει, μαντάρει το στραπατσαρισμένο σώμα του, ούτως ώστε να επιστέψει εγκαίρως, κανονικά στην εργασία του και τις λοιπές κανονισμένες ασχολίες του.

[3] Βλ. Σίγμουντ Φρόυντ, Εισαγωγή στο Ναρκισσισμό, στο Ναρκισσιμός, Μαζοχισμός, Φετιχισμός, εκδόσεις Επίκουρος, Αθήνα 1991.

[4] Χαρακτηρισμός τον οποίο μετέρχονται οι διεθνείς διωκτικές αρχές για να περιγράψουν ένα φαινόμενο που ανθεί τελευταία, απευθύνοντας τον στους μεμονωμένους εξτρεμιστές της ευρωπαϊκής ρατσιστικής δεξιάς, που εμφανίζονται, πληθαίνοντας, διατεθειμένοι να προβούν σε πράξεις βίας.

[5] Η νορβηγική εν προκειμένω, ας πούμε, είναι αμφίβολο το κατά πόσο έχει συμφιλιωθεί με αυτές τις σκοτεινές σελίδες της συμπάθειας, θα μπορούσε να ειπωθεί, προς την ζηλευτή “ευταξία” η οποία διέπνεε το καθεστώς των ναζί, της διακριτικής γοητείας που της άσκησε και που ο φρικαλέος απόηχος της αδυναμίας των σκανδιναβικών χωρών να μην ενδώσουν σε αυτήν εξακολουθούσε να αντηχεί έως και πολύ πρόσφατα σε προσφιλείς τακτικές τους, όπως ήταν οι πολιτικές ευγονικής με την υποχρεωτική στείρωση ατόμων με νοητική αναπηρία επί παραδείγματι.

[6] Αλλά ίσως πιο γλαφυρά, ανάγλυφα, αφοπλιστικά στις ταινίες του σουηδού Roy Anderson ενδεικτικά σε αυτήν την ιδιαιτέρως αξιοπρόσεκτη με τίτλο Τραγούδια από το Δεύτερο Όροφο.

Ο άλλος στο mute

2011-07-31T02:37:00.005+03:00

Ηχώ και Νάρκισσος (John William Waterhouse)

Ηχώντας στη διαπασών, διαχεόμενη από κάποιο γειτονικό νεανικό δωμάτιο, η μουσική ήταν η υμνωδία, έπλεκε το εγκώμιο για μιαν ελευθερία ατομική που ο κάτοχος της, άτομο και καλά αυτεξούσιο, δεν καταδεχόταν να λογοδοτεί σε κανέναν· φιλοδοξούσε να πιάσει την υψηλή νότα της αυτοπραγμάτωσης, «να είναι ο εαυτός του» –ή, κάθετος, της–, μη γνωρίζοντας φραγμούς, αδιαφορώντας γι’ αυτήν, ως προς αυτό όντας κάθετος/-η, αψηφώντας τη γνώμη των άλλων. Αυτοί όφειλαν να αντηχήσουν, να μιμηθούν το δικό του παράδειγμα· όπως ο θορυβοποιός αγνοούσε τις εκκλήσεις, παρέκαμπτε τις παρατηρήσεις τους ως θόρυβο κι εκείνοι επίσης να αδιαφορήσουν, να αποκλείσουν κάθε εξωτερικό οχληρό ερέθισμα, με το οποίο πλέον εξομοιωνόταν η ύπαρξη τους.

Ήταν, ωστόσο, αυτή κυμαινόμενη, γνώριζε διπολικές εναλλαγές ως προς τη δυναμική, η ένταση της παραγνώρισης του άλλου σημείωνε κυκλοθυμικές αυξομειώσεις – τουλάχιστον πριν η χρήση των ακουστικών, ρίχνοντας τους τόνους, χαμηλόφωνα αναγγέλλοντας τη διακριτική ενορχηστρωμένη είσοδο ενός εν τούτοις στεντόρειου ναρκισσισμού που σωματοποιούταν μετουσιωμένος σε απώλεια ακοής, τύχει ευρείας διάδοσης, υπαγορεύοντας το σκοπό, σιγοτραγουδώντας υπό τη μορφή της εμβοής πως ο πάσχων, και αυτήν του περιορίζοντας ακόμη την ηχώ, ασυγκίνητος από τον άλλο ως φερέφωνο της ίδιας επιθυμίας έστω, περιστέλλοντας την αντανάκλαση των ηχητικών κυμάτων, γοητευμένος από εκείνην στην επιφάνεια ακύμαντων υδάτων όπου κατοπτρίζονταν το δικό του είδωλο, όφειλε μόνο να κρυφακούει τους ακατάληπτους συγκεχυμένους ψιθύρους μέσα στον ανηχωικό θάλαμο που ‘ταν πλέον το κεφάλι του. Εκ πρώτης κραυγάζοντας, αλαλάζουσα, εκκωφαντική, από feedback περιβεβλημένη, σαν ενισχυμένη απ’ την ηχοακουστική ανάδραση, υπήρξε, λοιπόν, αυτή, η παραγνώριση, συνάμα και ανέκαθεν έκκληση, ενός είδους ερωτικό κάλεσμα τότε ακόμη, τέτοιο τραγούδι διαπεραστικό όπου, διαπερνώντας τους τοίχους του διαμερίσματος εκλιπαρούσε την προσοχή· την αξίωνε, την αιτούταν επιτακτικά, με τρόπο άκομψο, αδέξιο, όπως αυτόν με τον οποίον εκφράζονται τα πρώτα σκιρτήματα της επιθυμίας για το άλλο φύλο στα νήπια· διακρινόμενο από μιαν επιθετικότητα όχι αναντίστοιχη ως προς αυτήν που πυροδοτεί έναν καβγά κάποιου ο οποίος έχει την ανάγκη –τέτοιαν ανεκδήλωτη και διαρρέουσα, διαστρεφόμενη, παραμορφωμένη, έμμεσα, ακατάσχετα– για επικοινωνία.

Ύστερα η περεταίρω διεύρυνση της απόστασης θα καθιστούσε πια αναγκαία για την αποκατάσταση –ή, αν θέλετε, υποκατάσταση– της επικοινωνίας την επιστράτευση του beat που θα ηχούσε απόμακρο, σαν και αυτόν τον απομακρυσμένο ήχο των τυμπάνων που μετέφεραν άλλοτε κωδικοποιημένα ύψιστης στρατηγικής σημασίας μηνύματα. Βάσει αυτών των επαναλαμβανόμενων γδούπων τώρα θα ρυθμούνταν, θα ορίζονταν τα μεταξύ τους κενά διαστήματα σιωπής, τα οποία επέβαλλε αυτή η απαρέγκλιτη, βάσει των παραγγελμάτων της εξυφαινόμενης στρατηγικής του κενού, τήρηση των αποστάσεων, που για την εμπέδωση και περεταίρω επέκτασή τους καλούμασταν όλοι στα κάτεργα να τραβήξουμε ρυθμικά κουπί. Εν τούτοις τα ταμ-ταμ του πολέμου βάραγαν μάταια, η ειρήνευση συνεπαγόταν πρώτα απ’ όλα την κατάπαυση του ενδιαφέροντος για τον άλλο· ουδεμία πλέον τέτοια διάθεση, βλέψη κατακτητική. Η μπότα, ουχί αυτή του κατακτητή, το beat, υπνωτικό, μονότονο, αφού θα ‘χε πλέον στα σίγουρα, για τα καλά καταλαγιάσει το καρδιοχτύπι, ήταν σαν να υπέβαλλε το ρυθμό του στους παλμούς, στον κτύπο μιας καρδιάς παραπαίουσας, με αρρυθμίες, συντονιζόμενης ασθμαίνοντας, όπως μια μαία θα θύμιζε στις εγκύους τις ανάσες τους κατά τον τοκετό φυσώντας και ξεφυσώντας. Διάθεση απόσυρσης στα ενδότερα έως την επανεισδοχή στη μήτρα όπου προστατευμένος κανείς προσδοκά να ακούει μόνο την ανακουφιστική ανάσα και τον χτύπο της καρδιάς της μητέρας. Πιο πίσω ακόμα, ροπή για την επάνοδο στην προγενέστερη κατάσταση, αυτήν της ανόργανης ύλης, εδώ δεν κυοφορείται μια νέα ζωή, αλλά οι ασκήσεις αναπνοής καταστέλλουν, καταπραΰνουν, μετριάζουν όπως-όπως τον πανικό μπροστά στο θάνατο.

Στα κλαμπ αυτός διασκεδάζεται, εκεί όπου κανείς φέρεται να αποζητά την επαφή, το πλησίασμα, να αφεθεί και να γίνει με όλους τους λικνιζόμενους θαμώνες ένα, ο άλλος, η φωνή του εν τέλει ενταφιάζεται, υπερκαλύπτεται από την ένταση των μεγαφώνων, αποχωριζόμενη, σαν σε βίντεο του MTV που παρακολουθείται σε σίγαση, από το σώμα που, αποσπασμένο, σπαράσσεται, εξαρθρώνεται, επιστρέφοντας το, από ένα άναρθρο, εξεταστικό βλέμμα. Από τα τείχη του νέου φρουρίου ο θόρυβος, διαδιδόμενος στην ατμόσφαιρα της υγρής νύχτας αντηχεί σε μεγάλο τμήμα της παλιάς πόλης της Κέρκυρας σαν ασώματη φωνή μιας μυθικής ηχούς θρηνούσας, σταδιακά εξαϋλωνόμενης, τα διάσπαρτα της κομμάτια, όχι γκρεμίζοντας τα τείχη της Ιεριχούς, κάθε άλλο, συμβάλλοντας στην ανέγερση –η ξεριζωμένη καρδιά της, ο παλμός της υπόκωφος, καρπός μιας περίτεχνης μιμικής, στα θεμέλια–, βάζοντας άλλο ένα λιθαράκι προκειμένου να ορθωθούν, όπως στη Θήβα, εκείνα του εαυτού-φρουρίου. Από αυτά περιβεβλημένο, σαν σε εργοτάξιο όπου, μακριά από την κοινή θέα, φυλασσόμενα από το μαντρότοιχο κείτονται τα υποπροϊόντα κατεδαφίσεως, εκτίνεται εντός το κενό. Ο άλλος καταρρέει μαζί με τον εαυτό. Η “εξωτικότητα” της επωνυμίας του μαγαζιού –φέρει το όνομα Bora-Bora– τον επιμολύνει· στέκει απρόσιτος, απόμερα σαν απομακρυσμένο νησί σχεδόν μυθικό, άλλοτε συνώνυμο της περιπέτειας, τώρα τριβιαλοποιημένο. Ο άλλος γίνεται εξίσου μπανάλ. Σαν τόπος παραθερισμού, δημοφιλές θέρετρο, προσελκύει ένα ενδιαφέρον πρόσκαιρο· αδιάφορο, αναιμικό, άνευρο, χλιαρό, μια άτονη θνησιγενή περιέργεια· αενάως μετακινούμενο δίχως να στεριώνει πουθενά, όπως οι τουρίστες.

Ταξιδεύοντας με τον άνεμο, η φασαρία, το ντάπα-ντούπα ακούγεται ως τα καλοκαιρινά ξημερώματα. Η καταβαράθρωση κάθε κοινού πόλου δεν θ’ άφηνε, βέβαια, αλώβητες, απείραχτες τις ώρες κοινής ησυχίας. Η αντικοινωνικότητα της επιχειρηματικότητας έρχεται πιο κοντά, μεταδίδεται· διαδίδεται κατά κύματα. Το επίμονο, καταραμένο beat δεν επιτρέπει να συγκεντρωθείς σε αυτήν, να ακούσεις τη δική σου σκέψη. Ύστερα, ξυπνά το ζοχάδα μέσα σου. Καλείς την αστυνομία. Τα αίματα ανάβουν, ερχόμαστε πιο κοντά. Πάντοτε, βέβαια, με την απαραίτητη επιδιαιτησία.

Le Fly Pan Am -

Sound-support surface noises reaching out to you

Sound-Support Surface Noises Reaching Out To You by Constellation Records

Θούριοι

2011-07-15T18:59:00.005+03:00

Χάρτης επιτελικού σχεδιασμού - επισήμανση θέσεων του εχθρού

[Το κείμενο σε αρχείο pdf]

Στο εξωτικό Αμπού-Γκραΐμπ, οι φιλοξενούμενοι θα έρχονταν σε επαφή με έναν άλλο πολιτισμό. Μικρό σουβενίρ από το δυτικό ψευδοορθολογισμό, οι επιστημονικές έρευνες συνηγορούσαν στην ύπαρξη διασύνδεσης μεταξύ της μουσικής και της μνήμης και τα αμερικανικά στρατεύματα στο Ιράκ φιλοδοξούσαν να τονώσουν αυτήν των αιχμαλώτων εφαρμόζοντας καινοτόμες μεθόδους ανάκρισης, υποβάλλοντας τους αμύητους Άραβες στο βασανιστήριο της πολύωρης καταναγκαστικής ακρόασης της ογκώδους δισκογραφίας, ας πούμε, των Metallica που ηχούσε στη διαπασών, κάτι σαν μουσική για τις αίθουσες αναμονής αεροδρομίων που μετέφερε ασφαλώς τους ανεξοικείωτους ακουσίως ακροατές κατ’ ευθείαν στη συντριβή, στη νευρική κατάρρευση σαν σε υπερηχητική πτήση, δια μέσου του πολιτισμικού σοκ.

Metalheadz vs. μπουζουκοκέφαλοι. Αναντίρρητα το συρτάκι, τα λοιπά κλισέ ελαφρολαϊκά, που, στα καθ’ ημάς, επιστρατεύονται από πλευράς του εκάστοτε ιδιοκτήτη ταβέρνας με την προοπτική να θέλξουν τουρίστες, δεν θα μπορούσαν, παρότι παρενοχλούν τους αμάχους, δηλαδή τους ενοίκους των παρακείμενων οικοδομών, να λογισθούν ως βασανιστήριο – όχι αυτού του είδους, οι παραθεριστές ποσώς διατρέχουν τον κίνδυνο, ο οποίος ουδόλως καραδοκεί υπό τη λειασμένη μορφή των εν λόγω στερεοτυπικών ασμάτων, να προσβληθούν από οτιδήποτε αυθεντικά ιδιοσυγκρασιακό, καθ’ οιονδήποτε τρόπο “δύσκολο”, να εκτεθούν σε κάποια κουλτούρα εντόπια, ιδιαίτερη, άγνωστη και απροσπέλαστη, συνιστούσας για το απαίδευτο αυτί πρόκληση, με την οποία η συνάντηση θα τους προξενούσε αμηχανία, θα τους αναστάτωνε και θα τους ξένιζε. Δεν είναι τόσο που οι όποιες αιχμές έχουν σε τούτα τα εξευρωπαϊσμένα ακούσματα επιμελώς αμβλυνθεί, έχουν τα ίδια καταστεί ανώδυνα, ουδέτερα, έχοντας διέλθει μια διαδικασία “εξευγενιστική”· δεν έγκειται σε αυτήν τη συνθήκη ο κυρίως λόγος για τον οποίο δεν αποτελούν κατάλληλους φορείς μετάδοσης του, πρεσβευτές ενός πολιτισμού άλλωστε παραπαίοντος. Οι Αμερικανοί από την μεριά τους αν πετυχαίνουν να σημειώνει τέτοια, για κάποιους ζηλευτή, διείσδυση αυτή η κουλτούρα τους είναι επειδή, βέβαια, στο Ιράκ δεν πήγαν για τουρισμό. Αυτή ακριβώς η έκφραση «ήρθαν για τουρισμό», η δηλωνόμενη μέσω αυτής απαξίωση προς όσους «τουρίστες», όντας τέτοιοι, στερούνται σκοπού, αποστολής, στρατηγικής, όπως πάντοτε κάθε τουρίστας είναι στ’ αλήθεια δίχως προορισμό, στέκει ως μαρτυρία, επικύρωση της διάχυτης αίσθησης ότι, επίσης, κάθε τουρίστας, πάντοτε, περνά και δεν ακουμπά· δεν κομίζει ποτέ ούτε αποκομίζει τίποτα.

Είναι, εν τούτοις, οι τουρίστες νεκροί. Ο απολογισμός των αφίξεων, των κρατήσεων για τον χ καλοκαιρινό μήνα είναι σαν να υπολογίζει, να απαριθμεί ανθρώπινες απώλειες, μοιάζει με τέτοιο απολογισμό μάχης. Ο τουρισμός συγκλίνει με τη στρατιωτική επέμβαση, καθότι τα επελαύνοντα στίφη τους, οι πολεμικές ορδές των τουριστών, που εκστρατεύουν, εκδράμουν σαν σε καταδρομική προέλαση, καταιγιστική επιδρομή ακόμη και δίχως την έκδοση της σχετικής ταξιδιωτικής οδηγίας, παραπέμπουν σε μια βλέψη κατακτητική, επεκτατική, όπου ζητείται επιτακτικά ήλιος και θάλασσα –sea, sun sex, στον έρωτα και στον πόλεμο όλα επιτρέπονται–, γη και ύδωρ. Και, παρότι οι επισκέπτες σχεδιάζουν σε κάθε τους λεπτομέρεια τις λιγοστές ημέρες των διακοπών, την αναχώρηση μετ΄ επιστροφής και την προγραμματισμένη διαμονή τους βάσει του φύλλου πορείας που ‘ναι το πακέτο διακοπών σαν αναλώσιμοι λεγεωνάριοι –υπηρετούν τη σύντομη θητεία τους, ακολουθεί η επόμενη σειρά κατάταξης– η blitzkrieg ανάπτυξη, ανάπτυξη των εχθρικών δυνάμεων, χωρίς πρόνοια και υποδομές ανεφοδιασμού, ήρθε για να μείνει. Λεηλατώντας και το παραμικρό απόθεμα, κάθε εφεδρεία μιας κοινωνίας μέχρι πρότινος παραδοσιακής, μετά τη σύντομη σφοδρή πολιορκία, μεθοδεύοντας την, αποσπά την περίπου αβίαστη άνευ όρων συνθηκολόγηση, την ολοκληρωτική, χωρίς ιδιαίτερη αντίσταση, παράδοση της, δελεασμένης από τα θέλγητρα της πολεμικής μηχανής της.

Έτσι τα «ΌΠΑ» των «παραδοσιακών» χορευτικών συγκροτημάτων είναι ο πειρασμός ακαταμάχητος κανείς να το πει: ότι ηχούν σαν κάποια πολεμική ιαχή, είναι αυτή μιας φυλής ιθαγενών πια τελειωτικά ηττημένης, αγρίων μέχρι πρότινος, πλέον παροπλισμένων, τώρα αρκούμενων, μετά τον εκπολιτισμό, να αναπαριστούν για τα φλας των τουριστών το αλλοτινό τελετουργικό που προηγούταν της μάχης· και να το κάνουν, όντας οι ίδιοι εκμαυλισμένοι, διαβρωμένοι, εξαχρειωμένοι, βαριεστημένα και με μίσος, τέτοιο για τον εαυτό, στρεφόμενο έναντι αυτής της εξευτελιζόμενης καταγωγής, τροφοδοτούμενου από τις τύψεις για τη συντελεσθείσα εκπόρνευση, αποσπώντας εκδίκηση από το μύθο και το θρύλο που καθένας τους, και ενώ θάβεται το τόμαχωκ του πολέμου, αυτός αφημένος άταφος υποβιβάζεται σε τρίβια για τον τουριστικό οδηγό. Η θρυλούμενη λαϊκή, ιδιαίτερη κουλτούρα του τόπου δεν υπάρχει στον τουριστικό χάρτη, δεν μπορεί κανείς να τη ψηλαφήσει, να την αισθανθεί, να την προσλάβει, επειδή έχει θανατωθεί, αφανισθεί στα πλαίσια ιδιότυπων επιχειρήσεων εκκαθαρίσεων, έχει βιαίως εκριζωθεί, απλούστατα.

Αυτό που απομένει είναι μια επικράτεια αποικειοποιημένη από τον πολιτισμό του προσχήματος. Σε επιθετικό σχηματισμό, δίχως να τηρούν τα στοιχειώδη έστω προσχήματα, οι τουριστικοί επιχειρηματίες, οι καταστηματάρχες της περιοχής της Σπηλιάς στην πόλη της Κέρκυρας, συμμαχούν, συνασπίζονται, διεξάγουν πολεμικές επιχειρήσεις. Με δική τους πρωτοβουλία διοργανώνονται ζωντανές μουσικές εκδηλώσεις τα απογεύματα που πληρούν τις παραπάνω προδιαγραφές, αντάξιες της υπηρετούμενης από αυτές αισθητικής, εις άγραν πελατείας. Καθώς απροκάλυπτα, ανερυθρίαστα, η προχειρότητα της αρπαχτής αποκαλύπτει την περιλάλητη «ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομίας» ως αυτό το οποίο είναι, μια πρόφαση, την αλλοτινή «χορηγία» ανενδοίαστα, ξεδιάντροπα διαδέχεται επισήμως η επένδυση, η προσθήκη και του τελευταίου καρφιού στο φέρετρο της, η εκποίηση των σπαραγμάτων της λογίζεται ως μια παράπλευρη απώλεια, υπαγορευόμενη από την πρόθυμη υιοθέτηση του σχετικού επιθετικού δόγματος, πλάι σε αυτήν της επαπειλούμενης απώλειας της ψυχικής ηρεμίας ημών των περιοίκων οι οποία, αν και τρωθείσα, τραυματίας πολέμου, εν τέλει διεσώθη εξ αιτίας της μη μακροημέρευσης της τορπιλισμένης, κατά πάσα πιθανότητα από το γεγονός ότι θα κρίθηκε βεβαίως οικονομικώς ασύμφορη, μη επικερδής, ως άνω επένδυσης.

Εμβατήρια στρατιωτικά και πένθιμα συνάμα, τα λαμπρά μπουζούκια, κονσέρτο για πολυβόλα, μουσική φουτουριστική που προέλεγε το μέλλον συντιθέμενη από την κλαγγή των όπλων, υπήρξαν τρόπον τινά το σάουντρακ αυτής της διαδικασίας, η διατήρηση τους στο προσκήνιο τη σκηνοθεσία, αναπαράσταση μιας φονικής μάχης, ενός prequel, μιας τελευταίας αρπαχτής, κεφαλαιοποίησης ενός πολυφορεμένου στόρυ που εξιστορεί «πώς φτάσαμε ως εδώ». Μάχες οπισθοφυλακής, ενώ «η χώρα τελεί υπό ξένη κατοχή», η διεθνής της εικόνα πλήττεται, σπιλώνεται, κατά ριπάς βάλλεται, μύδροι με σφοδρότητα εξαπολύονται εναντίον της, σε απόλυτη σύμπνοια με αυτούς, επηρεασμένοι από τους αδειούχους πελάτες τους, ελπίζοντας όπως αυτοί, στις διακοπές τους, να διακοπεί η ροή του χρόνου, αυτός να σταματήσει, παθαίνοντας εμπλοκή, οι μαγαζάτορες πασχίζουν να συγκροτήσουν μια ψευδαίσθηση, ναι μεν προοριζόμενη γι’ αυτούς, προσφερόμενη στους παραθεριστές, αλλά είναι του λόγου τους, οι ίδιοι που αρέσκονται στο να τελούν υπό το καθεστώς της αυταπάτης ότι οι ηλιόλουστες ημέρες θα διαρκέσουν αιωνίως. Κορίτσια στο ήλιο, στη διεθνή κατακραυγή, οι εθνικά πληγωμένοι, λιδορούμενοι, αλλά κυρίως θιγόμενοι οικονομικά, διακηρύττουν την αθωότητα τους όπως ο Γιάννης Βόγλης, πασχίζουν να την αποδείξουν καταφεύγοντας –φεύγοντας από τη πραγματικότητα– στην αδιάψευστη μαρτυρία της naïf εικόνας της χώρας, στην «εποχή της αθωότητας» των δεκαετιών του ’60 και του ’70, όπως την φιλοτεχνούσαν τα προπαγανδιστικά πολεμικά φιλμ της Φίνος και τα αξέχαστα μιούζικαλ του Γιάννη Δαλιανίδη στα πλαίσια της εκάστοτε διαφημιστικής καμπάνιας του ΕΟΤ, αψηφώντας τις προειδοποιήσεις για την επιβλαβή παρατεταμένη παραμονή στις ακτίνες UVA και UVB –ακτίνες βολής–, μολονότι έχουν ήδη καεί, προτιμούν –αφήνοντας στο απυρόβλητο τις προσταγές για σύνταξη με τη χάραξη ενός στρατηγικού σχεδίου Α ή Β για τον τουρισμό, τέτοιον εναλλακτικό, με πολλαπλές δυνατές απαντήσεις, multiple choice– να μένουν στην εμβέλεια τους, έχοντας βαλθεί, αφού έφαγαν τα βόδια του Ήλιου, νοσταλγώντας τες, να τις αναβιώσουν, αγελαδοβοσκοί, των ηρωικών, επικών εποχών του κερκυραϊκού τουρισμού, των τροφαντών ιερών αγελάδων.

Αλλά δεν πρόκειται εδώ για αθώα θύματα, έχουμε να κάνουμε με κατά συρροή βιαστές δίχως τη στοιχειώδη ευγένεια, στον αντίποδα της Κόμισας της Κέρκυρας Ρένας Βλαχοπούλου, της αριστοκράτισσας η οποία αντιστάθηκε σθεναρά στην ομώνυμη ταινία, μη δελεαζόμενη από τα χρήματα, στην εκποίηση της προγονικής της κατοικίας που οι επιτήδειοι την προόριζαν για ξενοδοχείο. Η δολιότητα των διαδόχων τους τούς ωθεί να κάνουν τη νύχτα μέρα, όπως στην σκηνή στο ίδιο κινηματογραφικό έργο, όταν οι επίδοξοι αγοραστές διοργανώνουν καντάδα για να μεταπείσουν την αμετακίνητη Ρένα, αγύριστο κεφάλι, και η οποία είναι εμφανώς γυρισμένη στο φώς της ημέρας αλλά με πειραγμένο το κοντράστ και τη φωτεινότητα στο φιλμ, έτσι που να αναδίδει μιαν απόκοσμη αίσθηση. Η φωτογραφία αυτής της στιγμής έμελε στο εξής να ρίχνει τη σκιά της στα γραφικά καντούνια της πόλης, από αυτήν την πλαστότητα στοιχειωμένης, σαν παλιό εγκαταλελειμμένο κινηματογραφικό σκηνικό, να αποπνέει μια αίσθηση αλλόκοτη, εγκλωβισμένη γαρ κάπου μεταξύ μέρας και νύχτας, μεταξύ ζωής και θανάτου, ανάμεσα τους αλλά μη ανήκοντας σε κανένα εκ των δύο, παγιδευμένη στη ζώνη του λυκόφωτος.

Γοργόνες και μάγκες. Αν αυτοί ενέδωσαν στις σειρήνες της ανάπτυξης άγνωστο παραμένει αν οι τουρίστες θα ανταποκριθούν, θα «πέσουν» από το ιδιότυπο καμάκι, στην πολεμική ενέδρα. Γιατί οι διπλοπενιές που σαν λύρες τις συνοδεύουν, οι ξύλινες φωνές που απαγγέλουν το ηρωικό έπος, δούρειοι ίπποι των πολυμήχανων καταστηματαρχών που δίνουν για να τους προσελκύσουν θα ‘λεγες βγαλμένες από την Ιλιάδα ομηρικές μάχες, είναι τόσο Σειρήνες όσο και οι τουρίστες είναι Οδυσσείς. Δεν πρόκειται να αποπλανηθούν, να περιπλανηθούν, περισσότερο Λωτοφάγοι, πάσχοντες από μετατραυματική αμνησία απόμαχοι, σε αναζήτηση σουβενίρ θα ακολουθήσουν το προγραμματισμένο δρομολόγιο, θα παραδαρθούν σερνόμενοι κατά μήκος της προδιαγεγραμμένης πορείας της οριζόμενης από τις συστάδες των τουριστικών καταστημάτων παρατεταγμένων, στοιχισμένων αγημάτων αμφιπαραπλεύρως του δρόμου, να χαιρετούν τον θρίαμβο. Αδικαιολόγητη η ανησυχία των διοικητών των συνοριακών φυλακίων για το εάν θα επισκεφθούν τις εγκαταστάσεις τους, οι εκστρατεύοντες υποχρεωτικά θα διέλθουν, λαφυραγωγώντας, αποσπώντας για τη πομπή τους τρόπαια από τα μαγαζιά τους όπου οι ίδιοι οι λοχίες τους αναμένουν σε θέση προσοχής. Είναι αναπόδραστο, η έκβαση της μάχης αναπότρεπτη, ολόκληρη η Κέρκυρα είναι ένα απέραντο μαγαζί, όπως άλλοτε, νευραλγικό λιμάνι για ανεφοδιασμό· ζώνη παραθεριστική, εμπόλεμη ζώνη, όλο το νησί ένα αχανές στρατόπεδο συγκέντρωσης, τέτοιο all-inclusive.

Έστω και εμείς οι επιστρατευμένοι στην πολεμική γαλέρα που έχει γίνει η απήδαλος ναυς, ερμητικά να κλείσουμε τ’ αυτιά μας, θα είμαστε τα θύματα της ναυμαχίας. Γιατί, ανεξαρτήτως της επιτυχίας της, πέρα από την οχληρή ηχορύπανση, πλέοντας σε έναν ωκεανό ψεμάτων, καλούμαστε να υποκριθούμε ότι αρμενίζουμε σε πελάγη ευτυχίας με χάρτινες βαρκούλες· παρότι η επίθεση φιλίας αποτελεί ελιγμό αντιπερισπασμού, η μάχη διεξάγεται με αληθινά πυρά, και είναι τα διασπειρόμενα θραύσματα ενός κόσμου εικονικού που καταρρέει αυτά τα οποία πληγώνουν βαριά τους τραυματίες πολέμου. Με δεδομένη την αποστροφή που η πλαστότητα μάς προκαλεί, η προσέλκυση του στόλου των τουριστών προαπαιτεί τη δική μας εκδίωξη, φέρει ως τίμημα, συμβαδίζει με αυτήν, τη δική μας απώθηση.

Προκειμένου να έρθουν οι ξένοι, οφείλουμε να γίνουμε ξένοι οι ίδιοι· τέτοιοι μεταξύ μας. Ώστε εν συνεχεία αυτή η εμμονικά καταβαλλόμενη προσπάθεια, η μονομανία, η αποκλειστική εστίαση, ο προσανατολισμός στην επίτευξη του “στρατηγικού στόχου”, την κατίσχυση της πυρείου νίκης της προσέλκυσης μεταφερόμενων επισκεπτών να αποτελεί τη μεταφορά της ανομολόγητης, ενδόμυχης επιθυμίας, τέτοιας εκδηλωνόμενης ασυναίσθητα, μεταμφιεσμένης, μετατιθέμενης, για “προσεταιρισμό” τους, εκ νέου προσέγγιση με τους εδώ που έχουν πρωτύτερα βιαίως εκτοπισθεί· τέτοια διεξαγόμενη πολεμική κίνηση περισπασμού, επιστράτευση ενός τρυκ, φαντασιακά αντισταθμιστική, υπεραναπληρωματική, γιατί τόση είναι η παρεχόμενη «φιλοξενία», η επιζητούμενη γοητεία του ξένου, όσο είναι ανοίκεια η επίθεση που εξαπολύεται, σφοδρότερα τα φίλια πυρά, σκληρότερος ο αποκλεισμός, ανένδοτο το εμπάργκο που επιβάλλεται δίχως προοπτική άρσης έναντι του πλησίον, κατά τα πρότυπα του ευπρόσβλητου, αποδεκατισμένου πολιορκούμενου που εναποθέτει όλες του τις ελπίδες στο ξεγέλασμα του αντιπάλου για τις διατιθέμενες εφεδρείες και τη δύναμη κρούσης. Και είναι η προσπάθεια τόσο αγωνιώδης, σπασμωδική, απέλπιδα, όσο είναι πιο αφόρητη, παράσημο για την επιδειχθείσα ανδρεία, τη μεγάλη επιτυχία, η απομόνωση των επιδιδόμενων σε αυτή, ολοένα επιδεινούμενη από την αθρόα προσέλευση των τουριστών, πρόθυμων να καταθέσουν τα όπλα στα πόδια των νικητών υπό τη μορφή συναλλάγματος. Οι επιχειρηματίες του τουρισμού –αυτοί οι οποίοι «δεν έχουν ζωή», ολημερίς σε ένα μαγαζί, «ζώντας από τον τουρισμό», δηλαδή πεθαίνοντας από τουρισμό, όπως κανείς πεθαίνει από μαράζι, τον τουρισμό που «μαραζώνει»– φοβούνται να μην χάσουν τα κεκτημένα τους, έχοντας πρωτύτερα μείνει δίχως τίποτα· και κανέναν. Εν τω μεταξύ, απτόητοι, εξακολουθούν, αυτοί, η φτωχολογιά, σαν το τζίτζικα το τραγούδι· σαν το μέρμηγκα να δουλεύουν –αλλά, όχι, να μην προνοούν– για το Χειμώνα το καλοκαίρι· συνεχίζοντας, πάντα στο ίδιο βιολί, τον πόλεμο με άλλα μέσα, play bouzouki.

Γυμνά χέρια

2011-07-04T20:15:00.002+03:00

Το μοντέλο χεριών έχει το πάνω χέρι, top hand model, με ένα του νεύμα, μ’ ανάταση του χειρός ψηφίζει, δηλώνει κάθετα όχι σε όλα: Όχι κηπουρική, ούτε μαγείρεμα, όχι δουλειές του σπιτιού, όχι καθάρισμα. It’s a no-no, μας κουνά αυστηρά το δάκτυλο. Οι ερυθροί Χμερ, απηνείς διώκτες για τους μη χειρώνακτες, δεν θα χρειάζονταν χείρα βοηθείας για να αποφασίσουν, αλλά πλέον θα περίττευαν· δεν χρειάζεται να βάψουμε τα χέρια μας με αίμα, αξία χρήσης και ανταλλακτική αξία, blood money, δοσοληψία, τα χέρια, φτηνά εργατικά, είναι εξαγορασμένα· τα χρήματα αλλάζουν χέρια, καταργούν, επιμολύνουν ότι έρχεται σε επαφή μαζί τους με την δική τους πλαστότητα, λαθροχειρία. Όχι σιδέρωμα ή μπουγάδα, όχι ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, επιχείρηση καθαρά χέρια, μεταχειριζόμενη τα δικά της με φροντίδα, η Ellen Sirot είναι η σύγχρονη Αφροδίτη της Μήλου· ο τίτλος της πάει γάντι.

Η χρυσοχέρα νοικοκυρά φορά twenty-four/seven γάντια, όμως κάνει δουλειές στα ψέματα, τις αναπαριστά για τα διαφημιστικά σποτ. Αλλάζει ευθύς μια πάνα, θαυμάζει σαν βρέφος τα χέρια της που ‘ναι το παν με μάτια έκθαμβα, το θέαμα είναι ένα ιδιότυπο άγγιγμα του Μίδα, εκπληρώνοντας τις επιθυμίες που μεταποιεί η διαφήμιση, γίνεται ό,τι πέφτει στα χέρια του σκατά, ακόμη και μια diva, τέτοιο είναι το χρήμα και ότι πατάει επάνω του εικονικό, προσποιητό. Let the hands do the talking, χειρονομώντας σαν πωλήτρια της τελεμάρκετινγκ, η προικισμένη μίμος μοιάζει να ψεύδεται στη γλώσσα του σώματος, σιωπή, ότι λάμπει δεν είναι χρυσός. From diapers to diamonds, από μικρή στα δύσκολα – προϊόντα μιας χρήσεως που ‘ναι αιώνια– δεν βάζει τα χέρια της στη φωτιά που για να έχουν φωτογένεια, ν’ αποτελούν υπόδειγμα, παύουν να ‘ναι τέτοια· έχουν να δουν το φως του ήλιου 15 χρόνια, προκειμένου να αντικρίζουν αυτήν την λάμψη των φλας. Γι’ αυτά όσοι μπορούν τρίβουν τα χέρια τους· οι άλλοι είναι σαν τους Αγγέλους του Wenders.

Ο Θεός να βάλει το χέρι του, ουδείς αναμάρτητος, αθώος και άσπιλος –πλην των flawless, even coloured χεριών της Sirot–, δικαιούμενος να νίπτει τας χείρας του, δεν είναι ο κόσμος αγγελικά πλασμένος. Πλένετε τα χέρια σας που ‘ναι φορείς μικροβίων. Το βίντεο έγινε viral κι εμείς χειροκροτητές all over the world. Χειραγωγούμενη πληροφόρηση –η πληροφόρηση είναι πάντα χειραγωγούμενη, κόβω το χέρι μου–, το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο cbs το ‘κανε τούτο θέμα σε ειδησεογραφικό πρόγραμμα με τίτλο Eye to eye. Τα μάτια λένε πάντα την αλήθεια, άδεια χέρια γι’ άδεια βλέμματα. Γυμνά χέρια, γυμνά μάτια, γυμνή αλήθεια· on the other hand, η μόνη εκπομπή που λέει την αλήθεια στην ελληνική τηλεόραση, μακρύ χέρι του καθεστώτος, όπως το σχετικό τρέιλερ ισχυρίζεται ορθώς, είναι η Κοινωνία ώρα Mega, αφού δηλώνει στον τίτλο της με παρρησία τη βλέψη η κοινωνία να ευθυγραμμισθεί, να συγχρονισθεί ταχυδακτυλουργικώς με τον τόνο που δίνει, βαρώντας παλαμάκια, με τους χειρισμούς του ένας επιχειρηματικός όμιλος, για να ‘ναι του χεριού του, καλοκουρδισμένη, ρολόι χειρός, ενεχειρίζοντας το τηλεχειριστήριο, να δώσουν οι τηλεθεατές τα χέρια στα talking heads που παίρνουν κεφάλια, ώστε να μείνει ανέγγιχτος ο τηλεοπτικός χρόνος και να μην πάρει πόδι ο χειροτονούμενος από αυτόν εσμός.

Thee Silver Mt. Zion Memorial Orchestra and Tra-la-la Band

Could've Moved Mountains... by Constellation Records